Κύπρος: 100 (+7) χρόνια μοναξιάς

Η συνάντηση του Νίκου Αναστασιάδη με τον επικεφαλής του ψευδοκράτους Μουσταφά Ακιντζί αποτελεί ένα ακόμα ραντεβού στη διαχρονική σκιά των προκλήσεων – Θα υπάρξει προοπτική για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων ή θα συνεχιστεί η στασιμότητα;



12 Αυγούστου 2019 · Ώρα δημοσίευσης: 10:15 πμ · Τελευταία τροποποίηση: 10:15 πμ


Το ραντεβού στην Κύπρο του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκου Αναστασιάδη, και του κατοχικού ηγέτη, Μουσταφά Ακιντζί, αποτελεί το σημείο εκκίνησης για την παραπέρα πορεία του εθνικού θέματος αλλά και για το κατά πόσο θα υπάρξει προοπτική είτε για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων είτε για συνέχιση της στασιμότητας.

του Βασίλη Ταλαμάγκα
[email protected]

Πώς όμως εξελίχθηκε ιστορικά το Κυπριακό; Πότε ξεκινά; Ποιοι ήταν στόχοι και από ποια στάδια περάσαμε για να καταλήξουμε εδώ σήμερα; Ας δούμε πώς παρουσιάζεται ανάγλυφα το Κυπριακό πρόβλημα στην πορεία του χρόνου.

Ανταλλαγή με το Αργοστόλι

  • 1912: Το Λονδίνο φέρεται να προτείνει παρασκηνιακά στον Ελευθέριο Βενιζέλο την παραχώρηση της Κύπρου, με αντάλλαγμα μια ναυτική βάση στο Αργοστόλι.
  • 1914: Ξεσπά ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Η Βρετανία προχωρεί στην επίσημη προσάρτηση της Κύπρου.
  • 1915: Το Λονδίνο σε αντάλλαγμα της εισόδου της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και για να εγκαταλείψει την «ουδετερότητα» προσφέρει την Κύπρο, με την προϋπόθεση να βοηθήσει τη Σερβία που δεχόταν επίθεση από τους Βούλγαρους. Ο πρωθυπουργός Ζαΐμης λόγω της γερμανικής «επιρροής» απορρίπτει την πρόταση.
  • 1920: Υπογράφεται η Συνθήκη των Σεβρών, που αναγνώριζε αναδρομικά την προσάρτηση της Κύπρου από τη Βρετανία, ενώ η Τουρκία παραιτείται από κάθε δικαίωμα στην Κύπρο.
  • 1923: Υπογράφεται η Συνθήκη της Λωζάννης σε αντικατάσταση αυτής των Σεβρών. Τίθενται τα γεωγραφικά όρια της σύγχρονης Τουρκίας, η οποία και πάλι απεμπολεί όλα τα κυριαρχικά δικαιώματα επί της Κύπρου.
  • 1925: Η Κύπρος ανακηρύσσεται «αποικία του Στέμματος».
  • 1931: Ξεσπά στην Κύπρο η πρώτη μαζική εξέγερση κατά των Αγγλων αποικιοκρατών. Αφορμή στάθηκαν τα κοινωνικοοικονομικά προβλήματα της εποχής αλλά και ο πόθος για Ενωση με την Ελλάδα. Εμειναν στην Ιστορία γνωστά ως «Οκτωβριανά».
  • 1939: Ξεσπά ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Οι Κύπριοι πολεμούν στο πλευρό των Συμμάχων, πιστεύοντας ότι η Βρετανία θα τους ανταμείψει, παραχωρώντας τους αυτοδιάθεση για να επιτευχθεί η Ενωση με την Ελλάδα.
  • 1946: Κυπριακή αντιπροσωπεία επισκέπτεται το Λονδίνο για να προωθήσει το αίτημα της Ενωσης. Η απάντηση ήταν αρνητική.
  • 1946-1949: Το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1945) φέρνει την Ελλάδα ενώπιον εμφυλίου πολέμου, ο οποίος επηρεάζει ιδεολογικοπολιτικά και την Κύπρο.

Από το ενωτικό δημοψήφισμα στη μισή ανεξαρτησία

  • 1950: Διεξάγεται το Ενωτικό Δημοψήφισμα, που οργάνωσε το Εθναρχικό Συμβούλιο. Το 95,7% του λαού ψήφισε υπέρ της Ενωσης.
  • 1953: Ο Μακάριος επιχειρεί να προσφύγει στα Ηνωμένα Εθνη, ζητώντας από τον γενικό γραμματέα να συμπεριλάβει στην ημερήσια διάταξη της Γενικής Συνέλευσης το αίτημα της Κύπρου για αυτοδιάθεση, κάτι που δεν έγινε κατορθωτό.
  • 1954: Ο Ελληνας πρωθυπουργός Παπάγος με έγγραφό του ζητά από τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ να συζητηθεί στην ημερήσια διάταξη της Γενικής Συνέλευσης η αυτοδιάθεση της Κύπρου – κάτι που επίσης απορρίφθηκε.
  • 1955: Κυβερνητικά κτίρια ανατινάζονται την 1η Απριλίου. Ο ένοπλος αγώνας της ΕΟΚΑ για Απελευθέρωση – Αυτοδιάθεση – Ενωση αρχίζει.
  • 1955: Το Λονδίνο καλεί Ελλάδα και Τουρκία σε τριμερή διάσκεψη για την Κύπρο. Η Αθήνα πέφτει στην παγίδα των Αγγλων, αποδεχόμενη την πρόσκληση. Η αποδοχή της τριμερούς από πλευράς Αθηνών θεωρήθηκε αναγνώριση της Τουρκίας ως ενδιαφερόμενου μέρους με ίσα δικαιώματα. Η Τουρκία πλέον αποκτά ρόλο και λόγο στο Κυπριακό πρόβλημα.
  • 1956: Η Βρετανία κάνει για πρώτη φορά αναφορά στην πιθανότητα διχοτόμησης της Κύπρου. Η Αγκυρα υιοθετεί την ιδέα της διχοτόμησης και την προωθεί στους κόλπους των Τουρκοκυπρίων.
  • 1958: O Βρετανός πρωθυπουργός, Χάρολντ Μακμίλαν, ανακοινώνει σχέδιο λύσης του Κυπριακού (Σχέδιο Μακμίλαν), το οποίο περιείχε πολλά διαιρετικά στοιχεία. Απορρίπτεται από την ελληνική πλευρά ως διχοτομικό και αντιπροτείνεται ως συμβιβαστική λύση η ανεξαρτησία.
  • 1959: Στις 11 Φεβρουαρίου υπογράφεται η Συμφωνία της Ζυρίχης μεταξύ των τότε πρωθυπουργών της Ελλάδας και της Τουρκίας, Κωνσταντίνου Καραμανλή και Αντνάν Μεντερές. Η εν λόγω συμφωνία ενσωματώθηκε στη Συμφωνία του Λονδίνου, η οποία υπεγράφη στις 19 Φεβρουαρίου από τους υπουργούς Εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας, της Ελλάδας και της Τουρκίας, τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο εκ μέρους της ελληνοκυπριακής κοινότητας και τον Δρ. Κουτσιούκ εκ μέρους της τουρκοκυπριακής κοινότητας.
  • 1960: Στις 16 Αυγούστου η Κυπριακή Δημοκρατία ανακηρύχθηκε «ανεξάρτητο και κυρίαρχο κράτος» με ένα δοτό Σύνταγμα, το οποίο παραχωρούσε υπερπρονόμια στο 18% που ήταν οι Τουρκοκύπριοι και το οποίο ουδέποτε κλήθηκε ο κυρίαρχος λαός να επικυρώσει. Με την ανακήρυξη του νέου κράτους τέθηκαν σε εφαρμογή τρεις διεθνείς συνθήκες: η Συνθήκη Εγκαθίδρυσης, η Συνθήκη Εγγυήσεως και η Συνθήκη Συμμαχίας.

Οι παιδικές ασθένειες της νεαρής Κυπριακής Δημοκρατίας

  • 1963: Ο Πρόεδρος Μακάριος υποβάλλει πρόταση 13 σημείων για αναθεώρηση του Συντάγματος. Η Τουρκία απορρίπτει την πρόταση, απειλεί με μονομερή επέμβαση και δημιουργεί περαιτέρω ένταση ανάμεσα στις δύο κοινότητες. Οι Τουρκοκύπριοι αποχωρούν από τα θεσμικά όργανα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Οι διακοινοτικές ταραχές έχουν απολογισμό νεκρούς και τραυματίες και από τις δύο κοινότητες, ενώ χαράσσεται και η λεγόμενη «πράσινη γραμμή», που χωρίζει τη Λευκωσία στα δύο.
  • 1964: Ο Κουτσιούκ διακηρύσσει ότι το Σύνταγμα είναι νεκρό. Εφαρμόζεται το Δίκαιο της Ανάγκης, με την Κυπριακή Δημοκρατία να παραμένει ζωντανή. Η Τουρκία συνεχίζει να απειλεί με εισβολή, βομβαρδίζοντας την Τυλλήρια. Το Συμβούλιο Ασφαλείας εγκαθιστά στην Κύπρο για πρώτη φορά ειρηνευτική δύναμη. Παράλληλα, ο Αμερικανός διπλωμάτης Ντιν Ατσεσον προτείνει σχέδιο διπλής Ενωσης της Κύπρου με Ελλάδα και Τουρκία για να αποφευχθεί η σοβιετική επιρροή στο νησί – πρόταση που απερρίφθη από τον Πρόεδρο Μακάριο για να συνηγορήσει και η κυβέρνηση του Γεώργιου Παπανδρέου.
  • 1965: Ο μεσολαβητής του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ στην Κύπρο, Γκάλο Πλάζα, προτείνει με έκθεση ως βάση λύσης του Κυπριακού την απαγόρευση της Ενωσης της Κύπρου με την Ελλάδα και τη διχοτόμηση, όπως επίσης και την κατάργηση ανεφάρμοστων προνοιών της Ζυρίχης, καθώς και των συνθηκών εγγυήσεων και συμμαχίας. Η Τουρκία απορρίπτει την πρόταση.
  • 1967: Η χούντα των συνταγματαρχών στην Αθήνα καταλαμβάνει την εξουσία κατόπιν στρατιωτικού πραξικοπήματος. Η ελληνική στρατιωτική μεραρχία αποσύρεται από την Κύπρο, αποδυναμώνοντας την αμυντική θωράκιση του νησιού.

Τουρκική εισβολή και «ομοσπονδία»

  • 1974: Η χούντα των Αθηνών διενεργεί στις 15 Ιουλίου πραξικόπημα κατά του Προέδρου Μακαρίου. Υστερα από δέκα χρόνια προεργασίας, η Τουρκία εισβάλλει στην Κύπρο στις 20 Ιουλίου με πρόσχημα δήθεν την «αποκατάσταση της συνταγματικής τάξης μέσω μιας ειρηνευτικής ενέργειας», επικαλούμενη σχετικό άρθρο της Συνθήκης Εγγυήσεως. Η παράνομη τουρκική εισβολή με την κωδική ονομασία «Αττίλας» είχε τραγικό απολογισμό την κατοχή του 37% των εδαφών της Κυπριακής Δημοκρατίας, την προσφυγοποίηση 200.000 Ελληνοκυπρίων, καθώς και χιλιάδες νεκρούς και αγνοομένους. Μεταξύ της πρώτης και της δεύτερης εισβολής πραγματοποιήθηκαν και δύο διασκέψεις στη Γενεύη. Η τουρκική πλευρά επεδίωξε να επιβάλει δύο σχέδια. Το Σχέδιο Γκιουνές, που προέβλεπε την εγκαθίδρυση πολυπεριφερειακής γεωγραφικής ομοσπονδίας, με τους Τούρκους να ελέγχουν το 34% της Κύπρου, ή το Σχέδιο Ντενκτάς, που προέβλεπε διζωνική ομοσπονδία, με τους Τούρκους να ελέγχουν και πάλι το 34% – κάτι που δεν έγινε αποδεκτό.
  • 1975: O Μακάριος αποδέχεται τη λύση ομοσπονδίας και προτείνει πολυπεριφερειακή ομοσπονδία με κεντρική κυβέρνηση που θα έχει ουσιαστικές ισχυρές εξουσίες. Η τουρκοκυπριακή πλευρά επιμένει ότι οι εξουσίες της κεντρικής κυβέρνησης θα έπρεπε να είναι δοτές από τις δύο ομόσπονδες κυβερνήσεις και να αναφέρονται περιοριστικά στο Σύνταγμα, ενώ όλες οι άλλες εξουσίες θα έπρεπε να ανήκουν σε αυτές (αποκεντρωμένη – χαλαρή ομοσπονδία).
  • 1977: Στις 12 Μαρτίου επιτυγχάνεται η λεγόμενη Συμφωνία Υψηλού Επιπέδου Μακαρίου – Ντενκτάς, η οποία περιέχει τέσσερα σημεία στο πλαίσιο μιας «Αδέσμευτης Διακοινοτικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας». Την ίδια χρονιά ο Μακάριος πεθαίνει και διακηρύσσει τον μακροχρόνιο αγώνα.
  • 1979: Στις 19 Μαΐου η Συμφωνία Μακαρίου – Ντενκτάς επαναλαμβάνεται, αυτή τη φορά μεταξύ του Αντρου Κυπριανού και του Ραούφ Ντενκτάς, και περιλαμβάνει 10 σημεία. Ο γ.γ. του ΟΗΕ, Κουρτ Βάλντχαϊμ, υπέβαλε ένα σχέδιο το οποίο έμεινε γνωστό ως «Φόρμουλα Βάλντχαϊμ». Η ελληνοκυπριακή πλευρά εμφανίστηκε πρόθυμη να συζητήσει επί του συγκεκριμένου σχεδίου, το οποίο είχε θετικά στοιχεία. Αντιθέτως, η τουρκοκυπριακή πλευρά φάνηκε απρόθυμη να μπει σε διακοινοτικές συνομιλίες πάνω στη «φόρμουλα Βάλντχαϊμ».
  • 1983: Ανακηρύσσεται το ψευδοκράτος με την ονομασία «Τουρκική Δημοκρατία Βόρειας Κύπρου», η οποία αναγνωρίζεται μέχρι σήμερα μόνο από την Τουρκία.
  • 1992: Ο γ.γ. του ΟΗΕ, Μπούτρος Γκάλι, παρουσιάζει τις ιδέες του για επίλυση του Κυπριακού. Οι «ιδέες Γκάλι» βασίζονταν στις Συμφωνίες Υψηλού Επιπέδου του 1977 και του 1979, όπως και στα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνων. Επίσης, γινόταν αναφορά στη µία κυριαρχία, που είναι αδιαίρετη και εκπηγάζει ισότιμα από την ελληνοκυπριακή και την τουρκοκυπριακή κοινότητα, στη µία ιθαγένεια και στη µία διεθνή προσωπικότητα. Ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Γιώργος Βασιλείου, τις αποδέχτηκε ως βάση λύσης του Κυπριακού.
  • 1993: Τη χρονιά εκείνη ο Γλαύκος Κληρίδης για να κερδίσει τις προεδρικές εκλογές υπόσχεται τον ενταφιασμό των «ιδεών Γκάλι», κάτι που πράττει μόλις ανέρχεται στην εξουσία.

Τα Σχέδια Ανάν

  • 1999: Αρχίζουν εκ του σύνεγγυς συνομιλίες ανάμεσα στον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, Γλαύκο Κληρίδη, και τον κατοχικό ηγέτη, Ραούφ Ντενκτάς.
  • 2002: Παρουσιάζεται το Σχέδιο Ανάν 1 και λίγους μήνες αργότερα το αναθεωρημένο Σχέδιο Ανάν 2.
  • 2003: Υποβάλλεται το Σχέδιο Ανάν 3, ενώ στην εξουσία της Κυπριακής Δημοκρατίας ανέρχεται ο Τάσσος Παπαδόπουλος με τη στήριξη του ΑΚΕΛ, του ΔΗΚΟ και της ΕΔΕΚ.
  • 2004: Το Σχέδιο Ανάν 4, το οποίο ήταν και το τελικό, τίθεται σε δημοψήφισμα και απορρίπτεται από το 76% των Ελληνοκυπρίων ως διχοτομικό, που μετατρέπει την Κύπρο σε τουρκικό προτεκτοράτο. Οι απόψεις για το αν το Σχέδιο Ανάν ήταν διζωνική – δικοινοτική ομοσπονδία ή συγκαλυμμένη συνομοσπονδία – διχοτόμηση διίστανται μέχρι και σήμερα. Την ίδια χρονιά η Κύπρος εισέρχεται στην Ευρωπαϊκή Ενωση.
  • 2008: Εκλέγεται στην Προεδρία ο Δημήτρης Χριστόφιας και επιτυγχάνει σειρά συγκλίσεων στο Κυπριακό.
  • 2014: Ο Πρόεδρος Αναστασιάδης και ο κατοχικός ηγέτης, Ντερβίς Ερογλου, συμφωνούν σε Κοινό Ανακοινωθέν, το οποίο επαναβεβαιώνει τη βούληση για λύση διακοινοτικής ομοσπονδίας στο πλαίσιο του ΟΗΕ και των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας.
  • 2015: Η παράνομη εκλογή του Μουσταφά Ακιντζί στα Κατεχόμενα δίνει ώθηση στις ενδοκοινοτικές διαπραγματεύσεις.
  • 2016: Οι συνομιλίες για το Κυπριακό και ειδικότερα για την πτυχή του εδαφικού μεταφέρονται στο ελβετικό θέρετρο Μοντ Πελερίν δύο φορές, για να καταλήξουν σε αδιέξοδο.
  • 2017: Τον Ιανουάριο οι συνομιλίες για το Κυπριακό μεταφέρονται στη Γενεύη, όπου κατατίθενται χάρτες τόσο από ελληνοκυπριακής όσο και από τουρκοκυπριακής πλευράς. Τον Ιούλιο του ίδιου χρόνου οι διαπραγματεύσεις κορυφώνονται στο Κραν Μοντανά και καταλήγουν σε ναυάγιο ενώπιον του γ.γ. του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, ο οποίος εύχεται «το καλύτερο για όλους του Κύπριους, στον Βορρά και τον Νότο».
  • 2018: Ο Νίκος Αναστασιάδης επανεκλέγεται στην προεδρία και μπροστά στο παρατεταμένο αδιέξοδο προτείνει «χαλαρή ομοσπονδία», την ώρα που η τουρκική πλευρά θέλει λύση εκτός παραμέτρων των Ηνωμένων Εθνών.

Δημοσιεύτηκε στο φύλλο 114 της «Νέας Σελίδας» που κυκλοφόρησε την Κυριακή 11 Αυγούστου.

Διαβάστε επίσης στη «Νέα Σελίδα»: Μέχρι που θα το τραβήξει η Τουρκία στην Κύπρο;