Οι καταναλωτές γυρίζουν την πλάτη στο πλαστικό

Σύμφωνα με τους ειδικούς, στόχος δεν πρέπει να είναι πια ο περιορισμός του πλαστικού αλλά η επίτευξη της «κυκλικής οικονομίας»



11 Ιουνίου 2018 · Ώρα δημοσίευσης: 10:57 πμ · Τελευταία τροποποίηση: 1:49 μμ

Την ώρα που η Κομισιόν προτείνει μια δέσμη μέτρων για να «μπλοκάρει» τα πλαστικά προϊόντα μιας χρήσης, στην Ελλάδα καταναλωτές και επιχειρηματίες αλλάζουν τις συνήθειές τους και προωθούν δράσεις με τις οποίες αντικαθιστούν τα οργανικά στέρεα υλικά.

Της Δήμητρας Τριανταφύλλου

Το περιβαλλοντικό τέλος που επιβλήθηκε στην πλαστική σακούλα στις αρχές του 2018 ήταν, απ’ ό,τι φαίνεται, το «μαγικό άγγιγμα» που πυροδότησε στη χώρα μας ένα ντόμινο εξελίξεων για την ελαχιστοποίηση της χρήσης του πλαστικού σε όλες τις εκφάνσεις της καθημερινότητάς μας.

Αυτή τη στιγμή, σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, πολίτες και ιδιοκτήτες καταστημάτων εστίασης -και όχι μόνο- «συνεργάζονται» προς αυτή την κατεύθυνση. Στα σούπερ μάρκετ ολοένα και περισσότεροι καταναλωτές εμφανίζονται με πάνινες τσάντες και καρότσια, ενώ φοιτητές και εργαζόμενοι περιμένουν στις ουρές των καφέ για ένα φρέντο καπουτσίνο με ποτήρι φτιαγμένο από μπαμπού ή ακόμα και με το κλασικό σέικερ μέσα στο σακίδιό τους.

Κι όλα αυτά, ενώ η Κομισιόν ανακοίνωνε ότι ανοίγει τη συζήτηση για σταδιακό «μπλόκο» σε δέκα πλαστικά προϊόντα μιας χρήσης, μεταξύ των οποίων μαχαιροπίρουνα, πιάτα, καλαμάκια, αναδευτήρες κ.ά., τα οποία θα πρέπει να κατασκευάζονται πια από πιο βιώσιμα υλικά. Οσο για τα πλαστικά δοχεία μιας χρήσης για τα ροφήματα, θα επιτρέπονται στη αγορά μόνο εφόσον το πώμα ή το καπάκι τους δεν αποσπάται.

Αλήθεια όμως, πού οφείλεται αυτή η έξαρση των δράσεων; Καταρχάς, στο γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια γιγαντώνεται το θλιβερό φαινόμενο του θανάτου θαλάσσιων θηλαστικών που καταναλώνουν ακόρεστα πλαστικά, τα οποία κυριολεκτικά σκεπάζουν τον βυθό. Οπως δήλωσε πρόσφατα ο διδάκτωρ Βιολογικής Ωκεανογραφίας, ιδρυτής και επιστημονικός υπεύθυνος του Ινστιτούτου Κητολογικών Ερευνών «Πέλαγος», Αλέξανδρος Φραντζής, στους «Times» του Λονδίνου, μια νεαρή αρσενική φάλαινα που βρέθηκε νεκρή κοντά στη Μύκονο είχε καταπιεί περισσότερα από 100 πλαστικά αντικείμενα – ανάμεσά τους, και σακούλες σούπερ μάρκετ. Μια σακούλα, μάλιστα, προερχόταν από μαγαζί με κεμπάπ στη… Θεσσαλονίκη!

Σύμφωνα με τους υπεύθυνους της Greenpeace, το 90% των απόβλητων που επιπλέουν στην Μεσόγειο ή σκεπάζουν τον βυθό της, είναι πλαστικό. Υπολογίζεται σε 1.2 εκατομμύρια πλαστικού ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο-ένα από τα υψηλότερα, ντροπιαστικά ρεκόρ στον κόσμο.

Από την πλευρά του, ο υπεύθυνος της εκστρατείας για το θαλάσσιο περιβάλλον στο ελληνικό παράρτημα της Greenpeace, Άλκης Καφετζής, εξηγεί στη «Νέα Σελίδα» ότι «το πλαστικό είναι υλικό απόλυτα συνυφασμένο με την καθημερινότητα των πολιτών. Ρυπαίνει πόλεις, παραλίες, προσβάλλει ακόμα και το ίδιο μας το σώμα και μας δείχνει στην πράξη πόσο σπάταλοι είμαστε. Το πλαστικό “πρωταγωνιστεί”, λοιπόν, σε ένα περιβαλλοντικό ζήτημα ορατό, για το οποίο είναι πιο εύκολο οι πολίτες να πιέζουμε προς αλλαγή».

Οσον αφορά τώρα στις προτάσεις της Κομισιόν για τη μείωση των πλαστικών μιας χρήσης, αυτές θα υποβληθούν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο προς έγκριση και ψήφιση πριν από τις ευρωεκλογές του Μαΐου του 2019. «Να τονίσουμε, βέβαια, ότι με βάση αυτές τις προτάσεις θα υπάρξει διαβούλευση με τις βιομηχανίες του πλαστικού και κάθε κράτος-μέλος της ΕΕ ξεχωριστά», μας είπε ο κ. Καφετζής και πρόσθεσε: «Παρ’ όλα αυτά, είναι, είναι η πρώτη φορά που κανόνες που προτείνονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή εστιάζουν στην πρόληψη και όχι στον περιορισμό και τη διαχείριση, κι αυτό είναι ένα πολύ θετικό σημάδι».

Εθελοντές της Greenpeace σε δράση καθαρισμού παραλίας από απόβλητα

Αλλωστε, όπως αναφέρουν οι ειδικοί, στόχος δεν πρέπει να είναι πια ο περιορισμός, αλλά η επίτευξη της «κυκλικής οικονομίας», να παραμένει, με δύο λόγια, όσο περισσότερο γίνεται ένα προϊόν μέσα στον κύκλο της οικονομίας, χωρίς να δημιουργούμε απορρίμματα και ανάγκη για νέα προϊόντα.

Αντίο… καλαμάκια

Την ίδια ώρα που τα ελληνικά social media σχολίαζαν με μανία τον Κάρολο που απολάμβανε έναν φρέντο χωρίς καλαμάκι στην πρόσφατη επίσκεψή του στην Αθήνα, η Σίκινος γινόταν ο πρώτος δήμος στην Ελλάδα που έλεγε «αντίο» στους πλαστικούς αναδευτήρες.

Η συγκεκριμένη δράση άρχισε να εφαρμόζεται στο πλαίσιο του προγράμματος «Sea Change» του Κοινωφελούς Ιδρύματος Α. Κ. Λασκαρίδη. Περίπου έναν μήνα νωρίτερα, οι εταιρείες-μέλη της Ενωσης Επιχειρήσεων Αλκοολούχων Ποτών (ΕΝΕΑΠ), στο πλαίσιο της ευρύτερης δέσμευσης για μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος, ανακοίνωναν με τη σειρά τους ότι παύουν να χρησιμοποιούν μη βιοδιασπώμενα πλαστικά καλαμάκια και αναδευτήρες ποτών στις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες (εταιρικές εκδηλώσεις, προωθητικές ενέργειες κ.λπ.).

Μεταλλικό καλαμάκι αντί για πλαστικό- η τάση που υιοθετείται από καταστηματάρχες και καταναλωτές σε ολοένα και περισσότερα καφέ της Ελλάδας

«Εχουμε ζήσει για πολλά χρόνια χωρίς το πασίγνωστο πια πλαστικό ποτήρι του φρέντο και ξέρουμε ότι μια χαρά τα καταφέρναμε και τότε», μας λέει χαρακτηριστικά ο κ. Καφετζής και συμπληρώνει: «Οι καταναλωτές είναι σήμερα πιο έτοιμοι παρά ποτέ να ακούσουν».
Γι’ αυτό και η δράση που εγκαινίασαν πριν από λίγο καιρό οι εθελοντές του ελληνικού παραρτήματος της Greenpeace με τίτλο «Στο ποτήρι μου» (www.stopotirimou.gr), όπου οι καταναλωτές κερδίζουν έκπτωση στον καφέ τους αν τον ζητήσουν σε επαναχρησιμοποιούμενο ποτήρι που έχουν μαζί τους, έφτασε μέσα σε τρεις μήνες να μετράει 150 συνεργαζόμενες επιχειρήσεις σε όλη την Ελλάδα, με τη συμμετοχή στο πρόγραμμα να εμφανίζει συνεχώς ανοδική τάση.

Η δράση δεν άρχισε καθόλου τυχαία, ιδίως αν αναλογιστεί κανείς ότι στην Ελλάδα κάθε μέρα χρησιμοποιούμε 1 εκατ. πλαστικά ποτήρια μιας χρήσης μόνο για τον καφέ μας. Ελάχιστα από αυτά ανακυκλώνονται.

«Το νέο στοίχημα αυτής της δράσης είναι να πείσουμε τώρα τις μεγάλες αλυσίδες και επιχειρήσεις εστίασης. Αλλωστε, μιλάμε για μεγάλες ποσότητες πλαστικού και επιδραστικότητα των εταιρειών αυτών στη συμπεριφορά των καταναλωτών», αναφέρει στη «Νέα Σελίδα» ο Άλκης Καφετζής.

«Πλαστικουργοί» στο κέντρο της Αθήνας

Ο Ισπανός περιβαλλοντολόγος Francisco Vargas, ένας εκ των δύο εμπνευστών του «Πλαστικουργείου» στο κέντρο της Αθήνας

Ενα από τα πρωινά της μεγάλης ζέστης στην Αθήνα αποφασίσαμε να δούμε από κοντά μερικές από τις δράσεις ενάντια στο πλαστικό που «τρέχουν» στην πόλη κι έτσι κάναμε στάση στο «Πλαστικουργείο» (plastikourgeio.com) , στα Εξάρχεια. Οι εμπνευστές του καταστήματος-εργαστηρίου, Francisco Vargas και Δάφνη Μαρνέλη, μας έδειξαν μερικά απ’ όσα μπορεί να προμηθευτεί κανείς εδώ: επιτραπέζια σκεύη για το σπίτι και το γραφείο, όλα φτιαγμένα από υλικά φιλικά προς το περιβάλλον, ανακυκλώσιμα και κομποστοποιήσιμα, όπως το μπαμπού και τα φύλλα φοίνικα.

Παράλληλα, οι ιδιοκτήτες του «Πλαστικουργείου» κατασκευάζουν στο εργαστήριό τους διακοσμητικά και χρηστικά αντικείμενα από πλαστικές συσκευασίες που συλλέγουν, ανακυκλώνουν και επαναχρησιμοποιούν, αφού πρώτα τις τεμαχίσουν σε ειδικά μηχανήματα. Στη συνέχεια ακολουθεί χύτευση είτε με συμπίεση είτε με έγχυση. Το ενδιαφέρον της υπόθεσης είναι ότι στον έναν χρόνο λειτουργίας του «Πλαστικουργείου» έχει αυξηθεί αρκετά ο κόσμος που μεταφέρει εκεί πλαστικές συσκευασίες για ανακύκλωση. Το αποτέλεσμα; Οπως μας εξηγεί ο Francisco, o οποίος τα τελευταία είκοσι χρόνια έχει εργαστεί στις μεγαλύτερες διεθνείς ΜΚΟ που δρουν για το περιβάλλον (βλ., π.χ., η WWF), «με τη συνεργασία των κατοίκων της περιοχής καταφέραμε μέσα σε έναν χρόνο να συλλέξουμε 500 κιλά πλαστικού, το οποίο ανακυκλώσαμε και σταδιακά επαναχρησιμοποιήσαμε».

Το εργαστήριο-κατάστημα με οικολογικά, ανακυκλώσιμα είδη, ‘Πλαστικουργείο’ στην οδό Ασκληπιού

Η Δάφνη Μαρνέλη, σύζυγος του Francisco, η οποία «τρέχει» το πρόγραμμα της μείωσης χρήσης του πλαστικού σε συνεργασία με διάφορα καφέ στο κέντρο της πόλης, μας είπε γεμάτη ενθουσιασμό: «Αυτή τη στιγμή μαθαίνουμε από συνεργάτιδά μας στην Πάρο ότι το ένα μαγαζί εστίασης μετά το άλλο στο νησί καταργεί τα πλαστικά καλαμάκια και προωθεί πρόγραμμα ανταμοιβής για όσους βλέπουν με οικολογικό μάτι τη συνήθεια να πίνουν τον καφέ τους. Είναι άκρως κολλητικό αυτό που συμβαίνει!» – όντως, μπορείτε να το δείτε κι εσείς στο γκρουπ του facebook «Sustainable Living Paros / Βιώσιμη Διαβίωση στην Πάρο»  (https://www.facebook.com/groups/sustainablelifeparos/about/).

Η Δάφνη Μαρνέλη, η έτερη εμπνεύστρια του »Πλαστικουργείου»

Λίγα μέτρα μακριά από το «Πλαστικουργείο», σε ένα καφέ-μπιστρό, η ιδιοκτήτρια του μαγαζιού με την οικολογική αύρα Κρυσταλλία Καραΐσκου  μας πρόσφερε ένα γευστικό ρόφημα που ήπιαμε σε γυάλινο ποτήρι με καλαμάκι από μπαμπού. «Οταν τα παιδιά του “Πλαστικουργείου” είδαν ότι οι συσκευασίες που χρησιμοποιώ στο κατάστημά μου είναι όλες φιλικές προς το περιβάλλον, μου πρότειναν να συνεργαστούμε. Τοποθέτησα, λοιπόν, έξω από το καφέ έναν ξύλινο κάδο για να πετάει ο θαμώνας φεύγοντας το πλαστικό που χρησιμοποίησε – το μπουκαλάκι του νερού, για παράδειγμα. Το πλαστικό που συλλέγω το δίνω στους… πλαστικουργούς!

Η Κρυσταλλία Καραΐσκου ιδιοκτήτρια vegan καφέ -μπιστρό στο κέντρο της Αθήνας που εφαρμόζει σύστημα επιβράβευσης για όσους φέρνουν το δικός τους ποτήρι για τον καφέ τους

Κάθε πελάτης που έρχεται εδώ με το δικό του ποτήρι για να του φτιάξω τον καφέ του κερδίζει μια έκπτωση και στα πέντε ροφήματα το έκτο το παίρνει δώρο. Ο κόσμος ανταποκρίνεται πολύ θετικά και ειδικά οι θαμώνες μας εδώ στο κέντρο, που είναι ένα κοινό προερχόμενο απ’ όλα τα πεδία δράσης του εργασιακού τομέα. Αλλοι έρχεται με το σέικέρ τους, άλλοι με το θερμός τους και πολλοί απλώς με το γυάλινο ποτήρι από το σπίτι ή το γραφείο τους».

Οι συνέπειες σε ενήλικες και παιδιά

Ο Δημοσθένης Σαρηγιάννης, αναπληρωτής καθηγητής Περιβαλλοντικής Μηχανικής στο Τμήμα Χημικών Μηχανικών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, μίλησε στη «Νέα Σελίδα» για τις επιπτώσεις από τη χρήση του μκροπλαστικού στην ανθρώπινη υγεία: «Από τις έως τώρα αναλύσεις, γνωρίζουμε ότι οι επιπτώσεις των μικροπλαστικών στην υγεία μας είναι υπαρκτές.

Λόγω του μεγέθους και της υφής τους, τα μικροπλαστικά έχουν μεγάλη ενεργό επιφάνεια -δηλαδή, μεγάλη επιφάνεια επαφής με το περιβάλλον-, με αποτέλεσμα οι λιπόφιλες χημικές ουσίες που περιέχουν να μπορούν να εκλυθούν εύκολα και να συσσωρεύονται έτσι στους λιπώδεις ιστούς των έμβιων όντων. Να δώσουμε ένα παράδειγμα: τα ψάρια στη θάλασσα λόγω της θαλάσσιας ρύπανσης καταναλώνουν ποσότητες μικροπλαστικών, που συσσωρεύονται στους ιστούς τους. Το αποτέλεσμα είναι το ψάρι που καταλήγει στο πιάτο μας να έχει αυξημένη ποσότητα μικροπλαστικών, η οποία επίσης συσσωρεύεται στους δικούς μας ιστούς.

Τα μικροπλαστικά και όλες οι τοξικές χημικές ουσίες που φέρουν έχουν συνδεθεί με προβλήματα στην ανθρώπινη αναπαραγωγή και την ανθρώπινη ορμονική λειτουργία.
Η είσοδος των μικροπλαστικών στο ανθρώπινο σώμα έχει συνδεθεί ακόμα και με νευρολογικά προβλήματα στα παιδιά. Μάλιστα, μια από τις ενοχοποιητικές ουσίες στα πλαστικά μπιμπερό, η δισφαινόλη Α, απαγορεύτηκε πρόσφατα, δεν γνωρίζουμε, ωστόσο, αν η πλαστική ουσία με την οποία αντικαταστάθηκε είναι καλύτερη για την υγεία μας».

DATA

  • Σύμφωνα με το ΙΕΛΚΑ, το τέλος στη χρήση της πλαστικής σακούλας το Α’ τρίμηνο του 2018 έφερε μία μείωση της τάξης του 76% στη χρήση της πλαστικής σακούλας ελαφρού βάρους σε σχέση με το Α’ τρίμηνο του 2017.
  • Εκτιμάται ότι αν συνεχιστεί αυτός ο ρυθμός κατανάλωσης τότε το 2018 θα διατεθούν περίπου 1,5 δισεκατομμύριο σακούλες λιγότερες σε σχέση με το 2017
  • Το 90% των απόβλητων που επιπλέουν στην Μεσόγειο ή σκεπάζουν τον βυθό της, είναι πλαστικό. Υπολογίζεται σε 1.2 εκατομμύρια πλαστικού ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο-ένα από τα υψηλότερα, ντροπιαστικά ρεκόρ στον κόσμο.
  • Περίπου 4,8 – 12,7 εκατομμύρια τόνοι πλαστικού καταλήγουν κάθε χρόνο στους ωκεανούς. Στη Μεσόγειο συγκεκριμένα, πλαστικά υπολείμματα έχουν βρεθεί στο στομάχι ψαριών, πουλιών, χελωνών και φαλαινών. Την ίδια στιγμή, στην Τάφρο των Μαριανών στον Ειρηνικό Ωκεανό βρέθηκε πρόσφατα πλαστική σακούλα σε βάθος 10.898 μέτρων

Φωτογραφίες: Μιχάλης Κωνσταντινίδης

Δημοσιεύθηκε στο φύλλο 53 της «Νέας Σελίδας» την Κυριακή 10/6