Το παρασκήνιο της επίσκεψης Αλέξη Τσίπρα στην Τουρκία



11 Φεβρουαρίου 2019 · Ώρα δημοσίευσης: 12:24 μμ · Τελευταία τροποποίηση: 12:49 μμ


«Ιστορική» χαρακτήρισαν την επίσκεψη του Αλέξη Τσίπρα στην Τουρκία αξιωματούχοι με βαθιά γνώση των ελληνοτουρκικών σχέσεων που μίλησαν στη «Νέα Σελίδα».

Του Στέφανου Μυτιληναίου

Οι ίδιοι, που ζήτησαν να μην κατονομαστούν λόγω μη εξουσιοδότησης για επίσημες δηλώσεις, εξηγούσαν ότι «κανένας Έλληνας πρωθυπουργός στο παρελθόν -ακόμα και οι θρησκευόμενοι- δεν είχε ζητήσει να επισκεφθεί την Αγιά Σοφιά και τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης». Ακόμα και τα όσα δήλωσε ο Αλέξης Τσίπρας στην ομιλία του στη Χάλκη ήταν λόγια που για πρώτη φορά ακούστηκαν «στην πολιτική των εξωτερικών μηνυμάτων». «Ηταν δε τόσο μεγάλος ο ενθουσιασμός του Οικουμενικού Πατριάρχη με τον Ελληνα πρωθυπουργό που στο γεύμα στη Χάλκη σηκώθηκε από το τραπέζι αυθορμήτως και τον ασπάστηκε».

«Στη Λειτουργία στη Χάλκη ο Οικουμενικός Πατριάρχης είχε τον πρωθυπουργό στο πλευρό του. Και απέναντι ακριβώς από τον Προκαθήμενο της Ορθοδοξίας, μέσα στην εκκλησία, στεκόταν η κυρία Μπαζιάνα. Μόνο άνθρωποι ικανοί να αντιληφθούν αυτούς τους συμβολισμούς κατανόησαν το κλίμα και την ιστορικότητα των στιγμών», μας τόνισαν για να προσθέσουν: «Ο Αλέξης Τσίπρας προετοιμάζει το επόμενο διάστημα ταξίδι στην Ιμβρο, ιδιαίτερη πατρίδα του Πατριάρχη, όπου υφίσταται μια μικρή και ταλαιπωρημένη ελληνική μειονότητα, που αναφέρεται στη Συνθήκη της Λωζάνης, η οποία, ως γνωστόν, στο παρελθόν καταδιώχθηκε δίχως να την προστατεύσουν οι τότε ελληνικές κυβερνήσεις. Ούτε στην Ιμβρο θέλησε να πάει ποτέ κανείς από τους προκατόχους του κ. Τσίπρα».

Η καθυστέρηση

Η αναχώρηση του Αλέξη Τσίπρα από την Αθήνα με προορισμό την Αγκυρα καθυστέρησε διότι η τουρκική Προεδρία αρχικά δεν δεχόταν την επίσκεψη στη Χάλκη. Ο Ελληνας πρωθυπουργός, από την Αθήνα, διαμήνυσε τότε ότι δεν μπαίνει στο αεροπλάνο. «Ή γίνεται (σ.σ.: η επίσκεψη στη Χάλκη) ή δεν έρχομαι», φέρεται να είπε. Το επιχείρημα της ελληνικής πλευράς ήταν πως, ενώ δίνεται άδεια σε Τούρκους αξιωματούχους να επισκέπτονται τη Θράκη -το έχει, εξάλλου, επιτρέψει και στον Πρόεδρο Ερντογάν-, είναι απαράδεκτο ο Ελληνας πρωθυπουργός να μην μπορεί να επισκεφθεί τις ελληνικές κοινότητες στην Τουρκία και τα ιδρύματα του Πατριαρχείου. Μέχρι σήμερα, οι Ελληνες πολιτικοί περιορίζονταν σε εθιμοτυπικές επισκέψεις στο Οικουμενικό Πατριαρχείο στο Φανάρι. Αυτό για την Αθήνα ήταν μια κατάσταση που δεν μπορούσε άλλο να συνεχιστεί. Από την άλλη, ο Τούρκος Πρόεδρος επιθυμούσε διακαώς την επίσκεψη του Ελληνα πρωθυπουργού. Ετσι, ενώ ο Αλέξης Τσίπρας αναμενόταν στο αεροδρόμιο της Αγκυρας στη 13.30, η ώρα περνούσε και δεν έφτανε. Γύρω στις 15.00 η τουρκική Προεδρία ενημέρωσε το Μέγαρο Μαξίμου ότι συμφωνεί για την επίσκεψη στη Χάλκη και μόνο τότε σηκώθηκε το ελληνικό κυβερνητικό αεροπλάνο, που προσγειώθηκε στην τουρκική πρωτεύουσα περίπου στις 16.30.

Δεν ήταν όμως μόνο το αίτημα που έθεσε ευθέως ο Αλέξης Τσίπρας από τη Χάλκη για να λειτουργήσει ξανά η περιώνυμη Θεολογική Σχολή, προτείνοντας, μάλιστα, στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να κηρύξουν από κοινού την επαναλειτουργία της. Η σχολή, σημειωτέον, έκλεισε το 1971 εξαιτίας τουρκικού νόμου που απαγόρευε τη λειτουργία ιδιωτικών πανεπιστημίων. Προηγούμενος ήταν ο Μπιλ Κλίντον, ο οποίος το 1999 επισκέφθηκε τη Χάλκη και ζήτησε από τον τότε Τούρκο Πρόεδρο, Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ, να επιτρέψει την επαναλειτουργία της. Ηταν και τα όσα είπε για τα μνημεία της Κωνσταντινούπολης, τα οποία, αν και θεωρούνται της «παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, που ανήκουν πια σε όλη την ανθρωπότητα, οικουμενικά μνημεία», τόνισε πως «δεν παραβλέπουμε το γεγονός ότι είναι μνημεία του Ελληνισμού». Για να προσθέσει: «Ενός Ελληνισμού και μιας ελληνικής κοινότητας, μιας ελληνικής και ορθόδοξης μειονότητας εδώ, στην Κωνσταντινούπολη, που πέρασε πολύ μεγάλες δυσκολίες. Πληγώθηκε, κυνηγήθηκε, αποδεκατίστηκε, αλλά δεν έχασε τις ρίζες της. Μπορεί να μοιάζει σαν ένας κορμός δέντρου πληγωμένου, οι ρίζες όμως υπάρχουν, αναπνέουν, είναι εδώ». Πρώτη φορά -ίσως εδώ και αιώνες- Ελληνας ηγέτης στάθηκε μέσα στην Τουρκία και αποκάλεσε την Αγιά Σοφιά μνημείο του Ελληνισμού, υπογραμμίζοντας τις βαθιές ρίζες του έθνους στην Πόλη, δίχως αντίδραση του τουρκικού κράτους. Παραδόξως, σε ό,τι αφορά στην επίσκεψη του πρωθυπουργού στην Αγιά Σοφιά, οι Τούρκοι δεν είχαν εξαρχής καμία αντίρρηση. Η λογική τους ήταν ότι πρόκειται για μουσείο και ο Αλέξης Τσίπρας, ως αριστερός ηγέτης, δεν θα προέβαινε σε κάποια πράξη θρησκευτικού συμβολισμού. Πράγματι, έτσι έγινε. Ωστόσο, ο πρωθυπουργός άναψε το κερί του στη Χάλκη και παρακολούθησε τη λειτουργία στο πλευρό του Πατριάρχη.

Τετ α τετ δύο ωρών

Είχε προηγηθεί, την προηγουμένη, η συνάντησή του με τον Τούρκο Πρόεδρο στην Αγκυρα, που κράτησε παραπάνω από δύο ώρες. Ενώ δε αρχικά είχε κανονιστεί να έχουν και αξιωματούχους μαζί τους, οι δύο ηγέτες αποφάσισαν να συζητήσουν μόνοι τους, με την παρουσία ενός μόνο διερμηνέα. Μίλησαν για όλα τα διμερή θέματα και η τουρκική πλευρά εξέφρασε τη διάθεσή της να βρεθούν λύσεις. Δεν εισήλθαν σε λεπτομέρειες.

Θράκη

Στο θέμα της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη ο Αλέξης Τσίπρας επανέλαβε στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ό,τι είπε δημοσίως και στις κοινές δηλώσεις τους στην Αθήνα: ότι πρόκειται για εσωτερικό ζήτημα της Ελλάδας και η χώρα μας δεν δέχεται ξένες παρεμβάσεις. Οπως πληροφορηθήκαμε, ο Ελληνας πρωθυπουργός φέρεται να είπε στον Τούρκο Πρόεδρο ότι οι μουσουλμάνοι της Θράκης είναι Ελληνες πολίτες, ότι απολαμβάνουν τα ίδια δικαιώματα με όλους τους Ελληνες πολίτες και τόνισε, όπως μας είπαν, ότι «εγώ ως αριστερός δεν ξεχωρίζω τους πολίτες μου από τα πιστεύω τους, αλλά και για την ελληνική πολιτεία όλοι είναι ίσοι, ανεξαρτήτως θρησκευτικών ή πολιτικών πεποιθήσεων».

Αυτό που μας επεσήμαναν άνθρωποι που βρίσκονταν στον προθάλαμο της συνάντησης είναι ότι ο Τούρκος Πρόεδρος σέβεται απεριόριστα τον Ελληνα πρωθυπουργό, τρέφει για εκείνον ειλικρινή συναισθήματα και θέλει να μιλά μαζί του. «Το βλέπαμε στο πρόσωπο του Ερντογάν, στην έκφρασή του, είχε ένα χαμόγελο πραγματικής χαράς». Ισως, όπως μας εξήγησε έμπειρος αναλυτής, ο Αλέξης Τσίπρας έχει τον τρόπο να κατευνάζει την τουρκική ανασφάλεια και νευρικότητα, ιδίως σε μια περίοδο που η Τουρκία έχει εμπλακεί σε διάφορα μέτωπα, με μεγαλύτερο τη Συρία, η πολεμική της αεροπορία είναι αποδεκατισμένη, με το 80% των πιλότων να έχει συλληφθεί, ενώ στο εσωτερικό της χώρας βαθαίνει ο διχασμός εξαιτίας του πογκρόμ συλλήψεων δεκάδων χιλιάδων αντιφρονούντων μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 2016. Οι Τούρκοι φοβούνται -υποσυνείδητα- τι θα πράξει ο ιστορικός αντίπαλος, η Ελλάδα. Οι ίδιοι μας είπαν ότι μέχρι τις 31 Μαρτίου δεν μπορούμε να περιμένουμε θεαματικές εξελίξεις, λόγω των εκλογών Τοπικής Αυτοδιοίκησης στη γείτονα, ωστόσο μετά αναμένουμε κινήσεις καλής θέλησης. Από την άλλη, εάν κάτι πάει στραβά, ο Αλέξης Τσίπρας -που το διπλωματικό του κεφάλαιο διεθνώς έχει εκτοξευτεί μετά τη συμφωνία των Πρεσπών- θα είναι σε πλεονεκτική θέση και κανείς δεν θα μπορεί να κατηγορήσει την Ελλάδα, «η οποία για μια ακόμη φορά έκανε ό,τι μπορούσε για την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή» και «για να παραμείνει η Τουρκία στο δυτικό στρατόπεδο».

Δρομολογήθηκε, όπως προαναφέραμε, επίσκεψη στην Ιμβρο. Τη νήσο θα επισκεφθεί πρώτα ο Γιώργος Κατρούγκαλος, ως προπομπός της επίσκεψης του Αλέξη Τσίπρα. Σε ό,τι αφορά στο Κυπριακό, η Τουρκία είπε ότι θέλει λύση, «μια σχέση εμπιστοσύνης για το Κυπριακό, με βάση την ισοτιμία των Τουρκοκύπριων», ενώ παράλληλα προωθεί, ως εναλλακτική, το σενάριο διεθνούς αναγνώρισης του ψευδοκράτους ως μονόδρομο έπειτα από 45 χρόνια διχοτόμησης εξαιτίας της δικής της εισβολής και κατοχής. Για τους μουφτήδες δεν τίθεται συζήτηση, επειδή αυτοί είναι δικαστές της Σαρία και όχι ιερωμένοι ή ιερατείο. Εξάλλου, το Ισλάμ είναι θρησκεία δίχως ιερείς. Ζήτημα αναθεώρησης της Συνθήκης της Λωζάννης δεν τέθηκε ξανά. Διεκδικήσεις νησιών και «σύνορα καρδιάς» επίσης δεν αναφέρθηκαν. Για την επικήρυξη των «8», έπρεπε κάτι να κάνει για το ακροατήριό του ενόψει εκλογών. Από εκεί και πέρα, προγραμματίζονται συναντήσεις μεταξύ των δύο υπουργών Αμυνας για τη μείωση της έντασης στο Αιγαίο, των υπουργών Εσωτερικών για ζητήματα ασφάλειας και μετανάστευσης, των υπουργείων Οικονομικών και των υπουργείων Υποδομών για συνεργασίες σε κοινά επενδυτικά πρότζεκτ και συνάντηση σε επίπεδο γενικών γραμματέων ΥΠΕΞ για τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Μετά την Τουρκία ο Αλέξης Τσίπρας στρέφει το βλέμμα στις δύο μεγάλες υπερδυνάμεις. Μπροστά του έχει δύο σημαντικά ταξίδια τον Απρίλιο, το ένα στο Πεκίνο, για τον «Νέο Δρόμο του Μεταξιού», και το δεύτερο στην Ουάσιγκτον.

Δημοσιεύτηκε στο φύλλο 88 στη «Νέα Σελίδα» την Κυριακή 10 Φεβρουαρίου.

Διαβάστε επίσης στη Νέα Σελίδα: Βαρθολομαίος από τον Τσεσμέ: Στέλνει μήνυμα υπέρ της ελληνοτουρκικής φιλίας