Η πύρινη λαίλαπα αποκάλυψε ελλείψεις και κενά

Στην Εύβοια, η μεγαλύτερη φωτιά του φετινού καλοκαιριού



21 Αυγούστου 2019 · Ώρα δημοσίευσης: 9:06 μμ · Τελευταία τροποποίηση: 9:08 μμ


Επιστολή με αιχμές και επισημάνσεις για λάθη στον πρωθυπουργό από τον πολύπειρο σε θέματα πυρόσβεσης και διαχείρισης φυσικών καταστροφών Ανδριανό Γκουρμπάτση -Καταγγέλλεται προσπάθεια τακτοποίησης ημετέρων στην πολιτική προστασία

Της Δήμητρας Τριανταφύλλου | [email protected] 

Παράνομες χωματερές παντού, ελλιπείς ακόμα δασικοί χάρτες, υποστελεχωμένα δασαρχεία, παλιά διατάγματα για τις επικίνδυνες περιοχές και μια Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας σταθερά με χαρακτήρα κομματικού στρατού -την οποία ξεσκεπάζει στη «Νέα Σελίδα» ανώτερο στέλεχος της Πυροσβεστικής- συνθέτουν το παζλ της κρατικής ανεπάρκειας στην πρόληψη και αντιμετώπιση των πυρκαγιών, ειδικά φέτος, που οι φωτιές είναι διπλάσιες από το περσινό καλοκαίρι. Και φυσικά κάθε απόπειρα σύγκρισης με το Μάτι είναι εντελώς αβάσιμη, όπως εξηγούν οι ειδικοί.

Το χρονικό εξέλιξης της πυρκαγιάς

Τα ξημερώματα της περασμένης Τρίτης 13/8  ξέσπασε στο νησί της Εύβοιας η φωτιά που χαρακτηρίζεται ως το τραγικότερο γεγονός του καλοκαιριού όσον αφορά στις πυρκαγιές, δεδομένου ότι παρέδωσε στις φλόγες 25.000 στρέμματα δάσους. H μιντιακή κάλυψη ήταν εκτενής και δεν άφησε απ’ έξω τις απόπειρες σύγκρισης με την περσινή πυρκαγιά στο Μάτι. Οι πυροσβεστικές δυνάμεις έσπευσαν να αντιμετωπίσουν το πύρινο μέτωπο αλλά και να εκκενώσουν τη Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου στη Μακρυμάλλη. Λίγο αργότερα, το μεσημέρι της ίδιας μέρας, εκκενώθηκαν τα χωριά Μακρυμάλλη και Κοντοδεσπότι κι έπειτα και τα χωριά Σταυρός και Πλατάνα. Οι ισχυροί άνεμοι εντάσεως 7 και 8 μποφόρ που έπνεαν από το πρωί εκείνης της μέρας στην περιοχή δυσχεραίναν την κατάσβεση.

Η Πολιτική Προστασία ζήτησε και έλαβε βοήθεια από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό, με την Ιταλία να στέλνει δύο αεροσκάφη και την Ισπανία να στέλνει ένα. Στην περιοχή βρέθηκαν ο υπουργός Εσωτερικών, Τάκης Θεοδωρικάκος, ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, ο γενικός γραμματέας Πολιτικής Προστασίας, Νίκος Χαρδαλιάς, και ο περιφερειάρχης (ακόμα) Στερεάς Ελλάδας, Κώστας Μπακογιάννης. Δυστυχώς η πυρκαγιά στην περιοχή δεν είχε κοπάσει μέχρι και την τρίτη μέρα από την εκδήλωσή της, με αναζωπυρώσεις που «ξαναχτυπούσαν» στις περιοχές Πλατάνα και Μακρυμάλλη.

Σύμφωνα, πάντως, με ρεπορτάζ του τηλεοπτικού σταθμού Open, είναι ανθρώπινο χέρι που έβαλε την πυρκαγιά στην Εύβοια. Οι πληροφορίες λένε πως όλα ξεκίνησαν λίγα λεπτά μετά τις 3 τα ξημερώματα της Τρίτης, όταν ένα ή δυο άτομα εντοπίστηκαν να κινούνται με όχημα ανάμεσα στα χωριά Σταυρό και Μακρυμάλλη στην κεντρική Εύβοια. Στις 3.15 σταμάτησε το αυτοκίνητο επί του επαρχιακού δρόμου και άγνωστος βγήκε από το αμάξι και περπάτησε 50 μέτρα μέσα στο δάσος και έβαλε την πρώτη πυρκαγιά. Δεν σταμάτησε όμως εκεί· επέστρεψε στο αυτοκίνητο και συνέχισε για 100 μέτρα τη διαδρομή του και σταμάτησε και πάλι. Περπάτησε και πάλι κάποια μέτρα μέσα στο δάσος και έβαλε τη δεύτερη φωτιά. Μετά από λίγο ξέσπασε και η τρίτη εστία.

Η σταθερά κομματική Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας

Την ώρα που η Εύβοια φλεγόταν, o πολύπειρος σε θέματα πυρόσβεσης και διαχείρισης φυσικών καταστροφών Ανδριανός Γκουρμπάτσης (αντιστράτηγος – υπαρχηγός Π.Σ. ε.α., νομικός και δικαστικός πραγματογνώμονας διερεύνησης εγκλημάτων εμπρησμού) αποφάσιζε να στείλει μια επιστολή προς τον πρωθυπουργό στην οποία εκφράζει τις ενστάσεις και τους προβληματισμούς του για τις διατάξεις που αφορούν στη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας και τη λειτουργία της. Ιδού μερικά από όσα αναφέρει σε αυτήν:

«Ως επικεφαλής της αξιωματικής αντιπολίτευσης ο νυν πρωθυπουργός, κ. Μητσοτάκης, και με αφορμή την εθνική τραγωδία στο Μάτι, δήλωσε ότι θα προβεί, αν φυσικά εκλεγεί η Νέα Δημοκρατία ως κυβέρνηση, σε αναδιάρθρωση της Πολιτικής Προστασίας. Μάλιστα είχε δηλώσει ότι θα τοποθετήσει σε σημαντικά πόστα και υπουργεία τους “άριστους” και όχι τους “αρεστούς”. Φυσικά αυτό, για παράδειγμα, το έπραξε στο υπουργείο Προστασίας του Πολίτη με την τοποθέτηση του υπουργού κ. Χρυσοχοΐδη (έχω συνεργαστεί άριστα μαζί του τα έτη 2000-2002). Βέβαια, δεν έκανε το ίδιο και στην περίπτωση της τοποθέτησης του γενικού γραμματέα Πολιτικής Προστασίας, αφού εκεί, ως φαίνεται, τοποθετήθηκε “αρεστός” (σ.σ.: ο λόγος για τον Νίκο Χαρδαλιά, δήμαρχο Βύρωνα επί μια 12ετία και μέχρι πρότινος εκτελεστικό γραμματέα της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας και στενό συνεργάτη του Κώστα Μπακογιάννη).

»Ωστόσο η τοποθέτηση γενικού γραμματέα Πολιτικής Προστασίας με κομματικά κριτήρια και όχι τις εξειδικευμένες γνώσεις και εμπειρία σε θέματα πολιτικής προστασίας (δεν είναι καθόλου αρκετή μια δημαρχιακή θητεία χωρίς άλλα προσόντα, γνώσεις και εμπειρία σε θέματα πολιτικής προστασίας) είναι ήδη εμφανής με τις διατάξεις των άρθρων 91 έως 94, που προωθήθηκαν και ήδη ψηφίστηκαν στον Ν. 4623/2019. Από τις διατάξεις αυτές είναι προφανής η πολιτική βούληση, όχι να συσταθεί ένας μηχανισμός πολιτικής προστασίας χρήσιμος και αποτελεσματικός για το κοινωνικό σύνολο, αλλά να γίνει ένας κομματικός στρατός στη ΓΓΠΠ και να διοριστούν οι “ημέτεροι” σε άλλες θέσεις, όπως η σύσταση στις (13) περιφέρειες της χώρας περιφερειακών συντονιστών Πολιτικής Προστασίας, οι οποίοι θα επιβαρύνουν τον κρατικό προϋπολογισμό με 340.000 ευρώ ετησίως. Τα συγκεκριμένα όργανα δεν χρειάζονται, αφού τις αρμοδιότητές τους ήδη μέχρι σήμερα ασκεί σε κάθε περιφέρεια ο θεματικός αντιπεριφερειάρχης.

»Επίσης, συστάθηκε με το άρθρο 91 του Ν. 4623/2019 στη ΓΓΠΠ άλλο ένα όργανο, το Συντονιστικό Οργανο Πολιτικής Προστασίας, που μάλιστα από απειρία του συντάκτη της σχετικής διάταξης δεν συμπεριέλαβε απαράδεκτα και έναν εκπρόσωπο Δασικής Υπηρεσίας, το οποίο δεν χρειάζεται, αφού οι συγκεκριμένες αρμοδιότητές του ήδη προβλέπονται και ασκούνται από άλλο όργανο, σύμφωνα με το υφιστάμενο νομοθετικό και θεσμικό πλαίσιο πολιτικής προστασίας. Προφανώς, ήθελαν να ιδρύσουν το ως άνω όργανο για να συστήσουν άλλη μια θέση “ημέτερου”, του διοικητή του Συντονιστικού Οργάνου, και να βολευτεί άλλος ένας απόστρατος αξιωματικός Π.Σ. με επιπλέον δαπάνη για τον κρατικό προϋπολογισμό 34.000 ευρώ ετησίως. Επειδή είμαι μέλος της ΝΔ, ενεργώντας ανιδιοτελώς ενημέρωσα σχετικά με email τον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη».

Οπως πάντως είπε στη «Νέα Σελίδα» o κ. Γκούρμπατσης, «είναι κρίμα να συνεχίζει αυτή η πολύπαθη υπηρεσία, η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας, μετά και από τον σάλο που ξέσπασε πέρσι με αφορμή το Μάτι, να αντιμετωπίζεται σαν κομματικός στρατός. Το μόνο θετικό που άλλαξε είναι πως πια πρέπει να δουλεύει 24 ώρες το 24ωρο κι όχι να κλείνει την πόρτα μόλις το ρολόι δείξει 14.00». Κι όλα αυτά ενώ φέτος, σύμφωνα με τον κ. Γκουρμπάτση, μέχρι τις 31 Ιουλίου είχαν εκδηλωθεί διπλάσιες πυρκαγιές συγκριτικά με το περσινό διάστημα (7.633 έναντι 3.743 πέρσι).

Παραπληροφόρηση κι άστοχες συγκρίσεις με το Μάτι

«Αντίθετα με ό,τι ακούγεται, η κατάσταση στην Εύβοια δεν είναι τραγική. Υπάρχει έντονη καταστροφολογία», εξηγεί στη «Νέα Σελίδα» ο συντονιστής δράσεων του WWF, Ηλίας Τζηρίτης, και προσθέτει: «Φυσικά, κάθε δάσος που χάνεται είναι μια απώλεια και φυσικά έχουμε 23.000 στρέμματα καμένα μεν, αλλά από την άλλη μιλάμε για ένα δάσος χαλεπίου πεύκης, ένα δάσος μεσογειακού τύπου, “προσαρμοσμένο” στο θέμα της δασικής πυρκαγιάς, το οποίο θα αναγεννηθεί με φυσικό τρόπο.

Και δεν είναι ούτε δάσος Natura ούτε αισθητικό δάσος, όπως λανθασμένα αναπαράγουν πολλά μίντια αυτές τις ημέρες. Πρόκειται για ένα σύστημα που θα αναγεννηθεί και θα επανέλθει. Για οικολογική καταστροφή κάνουμε λόγο όταν έχουμε χάσει σπάνια είδη χλωρίδας και πανίδας. Η φωτιά στην Πάρνηθα ήταν οικολογική καταστροφή, η φωτιά στην Ελαφόνησο επίσης είναι οικολογική καταστροφή, μια και πρόκειται για περιοχή Natura που δέχεται μεγάλη πίεση από την τουριστική ανάπτυξη εκεί, αλλά η φωτιά στην Εύβοια είναι μια πυρκαγιά σε μια περιοχή αγροδασικού χαρακτήρα. Επίσης, κάθε σύγκριση με το Μάτι είναι αδόκιμη. To Μάτι είχε την εξαιρετικά δύσκολη δομή οικισμού και δάσους μαζί, ενώ τα χωριά στην Εύβοια είναι θωρακισμένα. Επίσης, είναι διαφορετικό να έχεις 500 ανθρώπους που πρέπει να εκκενώσουν τρία χωριά έχοντας διαθέσιμη ώρα μπροστά σου κι άλλο να μην έχεις καθόλου, μα καθόλου χρόνο για να δράσεις».

Ειδικά για το συγκεκριμένο ζήτημα ο κ. Γκουρμπάτσης είπε στη «Νέα Σελίδα»: «Η πείρα μου μου έχει δείξει πως, όταν υπάρχει ένα μόνο μέτωπο, όλοι καλά τα πάνε. Αν αντιμετώπιζαν όμως τώρα, για παράδειγμα, μαζί τα μέτωπα Ελαφονήσου και Εύβοιας τι θα γινόταν; Τραγωδία θα ήταν πάλι».

Το πρόβλημα με τις χωματερές

«Οι χωματερές όπως αυτή στην Ελαφόνησο είναι ένα μεγάλο πρόβλημα στα νησιά και φυσικά αποτελούν εκτός από εστία μόλυνσης κι εστία δημιουργίας πυρκαγιών», συνεχίζει να μας εξηγεί την «πραγματικότητα» των πυρκαγιών ο κ. Τζηρίτης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, υποτίθεται ότι για τις χωματερές -που στην ουσία είναι παράνομες- υπάρχει πυροσβεστική διάταξη για 9 μέτρα πυρασφάλειας. Σε αυτό το πλαίσιο κάθε χρόνο πρέπει να περνάει μια επιτροπή από κάθε χωματερή και να ελέγχει τις συνθήκες πυρασφάλειας, αν υπάρχουν δεξαμενές, περίφραξη κ.ο.κ. «Ξέρουμε καλά ότι στις περισσότερες περιπτώσεις δεν γίνεται αυτός ο τοπικός έλεγχος», τονίζει ο κ. Τζηρίτης και συνεχίζει: «Σκεφτείτε πως σε πολλές παράνομες χωματερές το μέσο που επιλέγουν οι τοπικοί άρχοντες για να μειώσουν τον όγκο τους είναι… η φωτιά. Σκεφτείτε τι εισπνέουν οι πολίτες των νησιών από αυτή τη διαδικασία. Σε πολλές περιπτώσεις αναφλέγονται και τα ίδια τα αντικείμενα μόνα τους».

Σύμφωνα, πάντως, με πρόσφατη έρευνα του WWF για τις αιτίες των πυρκαγιών στη Μεσόγειο, τα τελευταία 10 χρόνια μόνο η Ελλάδα κι η Πορτογαλία έχουμε τόσο υψηλό ποσοστό άγνωστων αιτιών. «Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας υπάρχει μια ομερτά», μας λέει ο κ. Τζηρίτης. «Οταν, για παράδειγμα, έρχεται στο χωριό το ανακριτικό μετά από μια πυρκαγιά και όλοι οι κάτοικοι έχουν κλειστά στόματα, καταλαβαίνουμε γιατί συχνά τα αίτια είναι άγνωστα».

Το μεγάλο πρόβλημα με τους δασικούς χάρτες

Για τους δασικούς χάρτες έγινε πρώτη φορά λόγος στο Σύνταγμα του 1975, αλλά έκτοτε αυτή η απόφαση παραμένει σταθερά κενή υπόσχεση. Τα τελευταία χρόνια έγινε μια κάποια πρόοδος -γιατί οι δασικοί χάρτες ήταν μέσα στα μνημονιακά προαπαιτούμενα-, αλλά και πάλι η διαδικασία εξελίσσεται πολύ αργόσυρτα. Και γιατί είναι τόσο σημαντικοί; Οπως μας λέει ο κ. Τζηρίτης, «αν, για παράδειγμα, δούμε ελιές και αμπέλια εκεί όπου πέρσι κάηκε ένα δάσος, καταλαβαίνουμε τι έχει συμβεί. Αν όμως είχαμε ολοκληρωμένους δασικούς χάρτες, δεν θα μπορούσε για κανένα λόγο να αλλάξει χαρακτήρα μια δασική περιοχή. Οι δασικοί χάρτες θα δώσουν τέλος στο φαινόμενο του αποχαρακτηρισμού δασικών περιοχών κι έτσι θα μειωθούν κατακόρυφα οι εμπρησμοί από πρόθεση».

Αλλο ένα πράγμα που χρειαζόμαστε κατεπειγόντως, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ολοκληρωμένα τοπικά σχέδια πρόληψης, με προτάσεις για τις προτεραιότητες και τη μεθοδολογία στην αντιμετώπιση πυρκαγιών. «Αυτή τη στιγμή αυτό που συμβαίνει είναι ότι η κάθε υπηρεσία ξεχωριστά -ο δήμος, η πυροσβεστική, το δασαρχείο κ.ο.κ.- φτιάχνουν το δικό τους σχέδιο. Αν όμως υπάρχει ένα κοινό σχέδιο που θα ορίζει τις επικίνδυνες περιοχές, τους διαθέσιμους πόρους κ.ο.κ., θα δεσμεύονται όλοι σε αυτό κι οι ευθύνες δεν θα πηγαίνουν μπαλάκι. Με το ισχύον σύστημα, οι πόροι σπαταλώνται χωρίς κανένα σχεδιασμό. Σκεφτείτε ότι τα δασαρχεία είναι υπεύθυνα για την πρόληψη των πυρκαγιών, αλλά, από όσα χρήματα αιτούνται για αυτή τη δουλειά, κάθε χρόνο λαμβάνουν μόνο ένα 10-13%, άρα στην πραγματικότητα δεν μπορούν να κάνουν τη δουλειά τους. Και πώς να γίνει η δουλειά τους με έναν δύο δασολόγους τη φορά;

Οι υπηρεσίες είναι υποστελεχωμένες κι υποχρηματοδοτημένες. Και φυσικά ο χαρακτηρισμός των επικίνδυνων (δηλαδή ευάλωτων) περιοχών έχει γίνει με Προεδρικό Διάταγμα του 1980! Εκτοτε αυτές οι περιοχές δεν έχουν καθοριστεί ξανά, δεν έχει γίνει νέα εκτίμηση, την ίδια στιγμή που οι δασικές εκτάσεις αλλάζουν φυσιογνωμία χρόνο με τον χρόνο. Το αποτέλεσμα είναι να μην έχουμε εικόνα πού πρέπει να δράσουμε».

*Δημοσιεύτηκε στο φύλλου 115 της  εφημερίδας ‘Νέα Σελίδα’ την Κυριακή 18/8/2019