Το colpo grosso της αναγωγής

18

Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ο πρεσβύτερος, όπως θυμάται παλαιός κοινοβουλευτικός, συνήθιζε να λέει «για να σας πω τι είναι πιθανό να γίνει στις εκλογές, ρωτήστε με την προηγούμενη μέρα». Η ιστορία -και η στατιστική επιστήμη επίσης- μάλλον τον δικαιώνει. Και τα -κοινώς αποδεκτά τουλάχιστον- εργαλεία των δημοσκοπήσεων αναδεικνύουν σε «κλειδί» των περισσότερων σύγχρονων εκλογικών αναμετρήσεων την τελική επιλογή των αναποφάσιστων.

ΓΡΑΦΕΙ Η ΝΙΚΟΛ ΛΕΙΒΑΔΑΡΗ

Από τα ποιοτικά στοιχεία δε των εργαλείων αυτών, των exit polls, μάλλον προκύπτουν χρήσιμα και ενδιαφέροντα στοιχεία για πολιτική προβολή και στο μέλλον. Τα exit polls της τελευταίας δεκαετίας δείχνουν ότι πάνω από το 10% των ψηφοφόρων έκανε την τελική του επιλογή μόλις λίγες μέρες πριν από τις εκλογές, αν όχι πάνω από την κάλπη. Δείχνουν επίσης ότι στις πρώτες εκλογές του 2012 η συντριπτική πλειοψηφία των αναποφάσιστων διαμόρφωσε ρεύμα την τελευταία εβδομάδα, ρίχνοντας «μαύρο» στο παλαιό πολιτικό σύστημα και κινούμενη μαζικά προς αντιμνημονιακά κόμματα.

Στις δεύτερες εκλογές του 2012 οι αναποφάσιστοι επίσης κινήθηκαν μαζικά τις τελευταίες μέρες προς τη Νέα Δημοκρατία, απαντώντας στο δίλημμα που αφορούσε στη θέση της χώρας στην Ευρωζώνη. Αντίστοιχο ήταν το timing και στις επιλογές των αναποφάσιστων τον Σεπτέμβριο του 2015, όταν ο κύριος όγκος των αναποφάσιστων επέλεξε στο τέλος τον Αλέξη Τσίπρα ενώπιον του διλήμματος «ή εμείς ή το παλιό».

Κι ακόμη παλιότερα, στην εκλογή-θρίλερ του 2000, έμπειρος δημοσκόπος θυμάται ότι «το βράδυ του Σαββάτου είχαμε ποσοστό αναποφάσιστων 12% και η πρόθεση ψήφου έδινε νίκη της ΝΔ με διαφορά 2,5%». Την επόμενη μέρα «η Νέα Δημοκρατία πανηγύριζε στους δρόμους και το ΠΑΣΟΚ κέρδιζε τις εκλογές».

Τούτων δοθέντων, ίσως αποκτούν άλλη διάσταση τα θεωρούμενα «παράδοξα» των δημοσκοπήσεων, οι αποκλίσεις μεταξύ τους και τα ερωτήματα που προκύπτουν ως προς την αξιοπιστία τους. Αυτή την εβδομάδα, για παράδειγμα, δημοσιοποιήθηκαν τρεις δημοσκοπήσεις – μία του Πανεπιστημίου Μακεδονία για τον ΣΚΑΪ, μία της Κάπα Research για το «Εθνος» και μία της Alco για το Ραδιόφωνο 2,47. Ολες επιβεβαιώνουν την παγιωμένη τάση, το προβάδισμα της Νέας Δημοκρατίας έναντι του ΣΥΡΙΖΑ, και έχουν ως κοινό εύρημα την πεντακομματική Βουλή με το Κίνημα Αλλαγής, τη Χρυσή Αυγή και το ΚΚΕ να είναι τα τρία μόνο από τα υπόλοιπα κόμματα που περνούν το όριο του 3%. Πέραν αυτών όμως αποτυπώνεται πολύ μεγάλη απόκλιση -όπως έχει συμβεί επανειλημμένα μεταξύ πολλών δημοσκοπήσεων- τόσο στη διαφορά ανάμεσα στα δύο πρώτα κόμματα όσο και στο ποσοστό των αναποφάσιστων και της αδιευκρίνιστης ψήφου.

Οι δημοσκοπήσεις της Κάπα Research και της Alco εμφανίζουν μειούμενη τη διαφορά μεταξύ ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ, με την πρώτη να την προσδιορίζει στο 4,9% και τη δεύτερη στο 5,6% (με βάση την πρόθεση ψήφου). Στη μέτρηση της Alco με αναγωγή επί των εγκύρων η διαφορά είναι 6,7%, ενώ η μέτρηση του ΠΑΜΑΚ τη δίνει στις 12 μονάδες. Σε ό,τι αφορά δε στην αδιευκρίνιστη ψήφο, το ΠΑΜΑΚ την τοποθετεί στο 15%, η Kάπα Research στο 25,8%, ενώ η Alco (με αναγωγή επί των εγκύρων) στο 17,4%.

Το «κλειδί» εδώ και η απάντηση στα προφανή ερωτήματα μπορεί και να παραπέμπει στη… ρήση του αείμνηστου Καραμανλή – ήτοι στο αν, πώς και κυρίως πότε μπορεί να «μετρηθεί» η τάση των αναποφάσιστων και να γίνει αναγωγή της ψήφου τους στο τελικό αποτέλεσμα.

Επ’ αυτών, η δημοσκόπηση και η μεθοδολογία της Κάπα Research ίσως δίνουν κάποιες εύγλωττες απαντήσεις. Αφενός διότι χρησιμοποιεί πολύ μεγάλο δείγμα (13.700 άτομα και στις 13 περιφέρειες της χώρας), αφετέρου -και πρωτίστως- διότι είναι η μόνη εταιρεία που δεν κάνει αναγωγή ή εκτίμηση της ψήφου των αναποφάσιστων. Την εκτίμηση της ψήφου των αναποφάσιστων αποφεύγουν και άλλες εταιρείες, όπως η MRB και η Alco, που κάνουν αναγωγή μόνο επί των εγκύρων.

«Μάλλον είναι πολύ παρακινδυνευμένο», εξηγεί στη «Νέα Σελίδα» ο γενικός διευθυντής της Κάπα Research, Τάσος Γεωργιάδης, «να κάνει κανείς δύο χρόνια πριν από τις εκλογές αναγωγή των αναποφάσιστων. Πρόκειται για ένα πολύ μεγάλο τμήμα του εκλογικού σώματος, είναι περίπου 1 εκατομμύριο ψηφοφόροι, ενώ έχουμε παρατηρήσει σταθερά τα τελευταία δέκα χρόνια ότι πραγματικά αποφασίζουν τον τελευταίο μήνα αφού έχουν προκηρυχθεί εκλογές κι αφού έχουν τεθεί τα διλήμματα των εκλογών».

Εξίσου σημαντικό, και μάλλον εξαιρετικά χρήσιμο ως προς τις πολιτικές τάσεις που διαμορφώνονται, είναι και το προφίλ όσων δηλώνουν αναποφάσιστοι. «Οι αναποφάσιστοι», λέει ο Τάσος Γεωργιάδης, «δεν… κατεβαίνουν από τον ουρανό. Είναι καθημερινοί άνθρωποι, δίπλα μας – και μάλιστα άνθρωποι που έχουν χτυπηθεί περισσότερο από την κρίση. Κι έχουν και πολύ σαφή προέλευση. Από τα ποιοτικά στοιχεία της έρευνας, για παράδειγμα, προκύπτει ότι περίπου το 65% όσων δηλώνουν αναποφάσιστοι είχε ψηφίσει “Οχι” στο δημοψήφισμα και το 85% δηλώνει κατά της παγκοσμιοποίησης. Δεν γίνεται να μοιράζεις αυτούς τους ανθρώπους όπως τους ήδη τοποθετημένους και αποφασισμένους ψηφοφόρους ή να κάνεις μαθηματικές απλουστεύσεις. Η πολιτική είναι λίγο πιο σύνθετη από την απλή μέθοδο των τριών».

Ανιχνεύοντας δε το όντως εξαιρετικά σύνθετο τρέχον πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον, έχει τη δική του αξία το αναλυτικό προφίλ των αναποφάσιστων, όπως αποτυπώθηκε στην έρευνα της Κάπα Research. Αριθμητικά, πρόκειται για 1.776 ανθρώπους επί του συνολικού δείγματος των 12.700. Εξ αυτών το 85% δηλώνει κατά της παγκοσμιοποίησης, το 80% ότι δεν αποδέχεται κανένα κόμμα, το 70% ότι η αναξιοκρατία είναι υπεύθυνη για τους κοινωνικά αδύναμους κι ένα επίσης 70% θεωρεί ότι οι επιχειρήσεις έχουν υπερκέρδη. Ποσοστό 70% δηλώνει ακόμη ότι έχει εμπιστοσύνη στον στρατό, αλλά ακριβώς το ίδιο ποσοστό τάσσεται και υπέρ του διαχωρισμού κράτους – Εκκλησίας, ενώ το 65% θεωρεί πρώτο πρόβλημα την ανεργία και δεύτερο την ανέχεια. Το 65% επίσης είχε ψηφίσει «Οχι» στο δημοψήφισμα του 2015, λέει «όχι» σε πρόωρες εκλογές και τάσσεται υπέρ της απλής αναλογικής. Το 60% θεωρεί ότι οι μετανάστες βλάπτουν τη χώρα και το 50% πιστεύει ότι η οικονομία δεν πάει καλά, ενώ ένα ποσοστό της τάξης του 45% δηλώνει κατά της Ευρωζώνης. Στο σύνολο των αναποφάσιστων, δε, μόνο το 6% έχει εμπιστοσύνη στις τράπεζες και μόνο το 4% εμπιστεύεται τα μέσα μαζικής ενημέρωσης.

Οι συγκεκριμένοι ψηφοφόροι, με όλα αυτά τα χαρακτηριστικά, είναι εκείνοι που -με δεδομένο το πλήθος τους- μπορεί εντέλει και να κρίνουν το επόμενο εκλογικό αποτέλεσμα μόλις λίγες μέρες πριν από τις κάλπες, όποτε κι αν αυτές στηθούν.

«Σταθερά από το 2012», λέει χαρακτηριστικά ο γενικός διευθυντής της Kάπα Research, «η εμπειρία και τα στοιχεία μάς δείχνουν ότι οι αναποφάσιστοι καθορίζουν τη στάση τους με βάση κομβικά διλήμματα που διαμορφώνονται τις τελευταίες μέρες και κινούνται μαζικά».

Στο δε ερώτημα αν αυτή η επιλογή κι αν το ευρύτερο πολιτικό κλίμα μπορεί να επηρεαστούν από το «ρεύμα» που δείχνουν οι δημοσκοπήσεις ο Τάσος Γεωργιάδης απαντά επίσης με ερώτηση: «Εάν αυτό ισχύει», λέει, «τότε γιατί δεν επικράτησε το “Ναι” στο δημοψήφισμα του 2015;». Για να προσθέσει ότι «το μόνο που όντως μπορούν να επηρεάσουν οι δημοσκοπήσεις είναι η παράσταση νίκης»…

 

 

Δημοσιεύτηκε στο φύλλο 29 της εφημερίδας Νέα Σελίδα, 23/12/2017