Brain Drain: Μια διαρροή που πρέπει να σταματήσει



26 Νοεμβρίου 2018 · Ώρα δημοσίευσης: 4:38 μμ · Τελευταία τροποποίηση: 4:39 μμ


Η μετανάστευση νέων ανθρώπων στο εξωτερικό προς αναζήτηση εργασίας και καλύτερων συνθηκών ζωής δεν είναι «νέο φρούτο» που μας ήρθε μαζί με την οικονομική κρίση. Διαχρονικά η χώρα μας βρισκόταν αντιμέτωπη με αυτή την πραγματικότητα. Χωρίς, ωστόσο, να υποτιμούμε τη σημασία και τις συνέπειες κανενός μεταναστευτικού κύματος που αφυδάτωσε την Ελλάδα από τη νέα γενιά της σε διάφορες ιστορικές περιόδους, η επικίνδυνη ένταση του προβλήματος από το 2009 και μετά, με τη μαζική φυγή από τη χώρα των πιο μορφωμένων νέων της, δεν έχει προηγούμενο. Οι άνθρωποι που με την κατάρτισή τους και την όρεξή τους θα έχτιζαν το μέλλον αυτού του τόπου μεγαλουργούν, δημιουργούν ή ταλανίζονται λόγω δυσχερειών εκτός των τειχών.

Του Δημήτρη Στεμπίλη

Σύμφωνα με τη φετινή έρευνα της ICAP People Solutions, υπολογίζεται ότι από το 2008 έως το 2016 περισσότεροι από 450.000 συμπολίτες μας αναζήτησαν μια καλύτερη τύχη σε χώρες του εξωτερικού, με το ποσοστό αυτών που κατέχουν μεταπτυχιακό τίτλο να ξεπερνά το 50% και την ηλικία επίσης των μισών να είναι μικρότερη των 35 ετών. Οσο, λοιπόν, και να θέλει να εξωραΐσει κάποιος τα πράγματα, τα στοιχεία είναι αδιάψευστος μάρτυρας της «διαρροής εγκεφάλων», φαινομένου που είναι γνωστό με τον αγγλικό όρο «brain drain». Αυτό το επαχθές κληροδότημα της μνημονιακής περιόδου χρειάζεται άμεσα να αναλυθεί σε βάθος με σκοπό τόσο τη μείωση ή και -ιδανικά- την εξάλειψή του όσο και την επωφελή για τη χώρα ανακατεύθυνσή του.

Τώρα που βγήκαμε επιτέλους από τα μνημόνια, είναι απαραίτητος ο σχεδιασμός της παραγωγικής ανασυγκρότησης της χώρας. Δεν αρκεί μόνο η επιστροφή στην κανονικότητα· είναι αναγκαία η φυγή στο μέλλον. Σημαντική παράμετρο αποτελεί η κατεύθυνση του παραγωγικού μοντέλου που θα υιοθετηθεί. Με βάση αυτό θα κάνει τις επιλογές της η νέα γενιά που έρχεται και πάνω σε αυτό θα προσαρμόσουν τις δεξιότητές τους οι παρούσες δυναμικές παραγωγικές ηλικίες. Την προηγούμενη εβδομάδα γράφαμε, εξάλλου, για τη Δ΄ Βιομηχανική Επανάσταση και τις ανταγωνιστικές συνθήκες που θα δημιουργήσει. Η Ελλάδα οφείλει να προετοιμαστεί για τη νέα εποχή και σε αυτό μπορούν να παίξουν καταλυτικό ρόλο οι Ελληνες που έχουν φύγει στο εξωτερικό και έχουν έρθει σε επαφή με τις νέες τάσεις στην επιστήμη και την εργασία.

Για να επιστρέψουν όμως και να μην ξαναφύγουν χρειάζεται να ανακτηθεί η χαμένη αξιοπιστία. Σίγουρα οι επικρίσεις που ακούγονται για την κατάσταση στη χώρα από πολλούς που έχουν φύγει εμπεριέχει το στοιχείο της υποκειμενικότητας, παθογένειες, ωστόσο, που μας κρατούν πίσω εξακολουθούν να υπάρχουν. Πολλοί από τους Ελληνες που διαπρέπουν στο εξωτερικό έχουν εκδηλώσει τη διαθεσιμότητά τους να συνδράμουν στο κοινό μέλλον. Η αξιοποίησή τους δεν πρέπει να έχει αποσπασματικό ή μόνο συμβολικό χαρακτήρα. Χρειάζεται να υπάρξει το κατάλληλο πλαίσιο τόσο για τον μαζικό επαναπατρισμό των «μυαλών» που έχουν φύγει όσο και για τη συνδρομή των διαπρεπών περιπτώσεων που θα παραμείνουν εκτός.

Αυτό όμως δεν επαφίεται μόνο στις ελληνικές προσπάθειες. Σε επίπεδο ΕΕ είναι αναγκαίος ένας ορθολογικότερος καταμερισμός της εργασίας, που θα αμβλύνει το χάσμα Βορρά – Νότου με άμεσο αποτέλεσμα τον περιορισμό της μετανάστευσης. Χρειάζεται επίσης να γίνει αντιληπτό ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι που φεύγουν δεν βρίσκονται ξαφνικά σε επίγειους εργασιακούς παραδείσους, αλλά σε πολλές περιπτώσεις έρχονται αντιμέτωποι με εργασιακούς μεσαίωνες ή παραμένουν άνεργοι και στο εξωτερικό, γεγονός που μεγεθύνει την απογοήτευση. Ενώ, λοιπόν, η φυγή για τους περισσότερους που μετανάστευσαν λόγω της κρίσης ήταν άτακτη, η παλιννόστηση πρέπει να γίνει με σχέδιο. Κι αυτό δεν μπορεί να βασίζεται σε άλλο από την παροχή κινήτρων που δεν θα έχουν προσωρινό χαρακτήρα. Η προστασία, άλλωστε, του δικαιώματος στην εργασία και την ευημερία είναι αναπόσπαστο συστατικό για την υγιή λειτουργία μιας σύγχρονης δημοκρατίας.

Δημοσιεύθηκε στα ΙΔΕΟΓΡΑΜΜΑΤΑ στο φύλλο 77 της «Νέας Σελίδας» την Κυριακή 25 Νοεμβρίου 2018