Δίνει φαντασιώσεις φυγής από τη σκληρή καθημερινότητα



30 Αυγούστου 2017 · Ώρα δημοσίευσης: 3:04 μμ · Τελευταία τροποποίηση: 12:50 πμ


TOY ΚΩΣΤΑ ΚΑΡΑΚΩΤΙΑ*

Είναι γεγονός αναμφισβήτητο ότι το «Survivor» κατέκτησε όχι μόνο υψηλότατη τηλεθέαση, αλλά και μια σημαντική θέση στις παρεΐστικες συζητήσεις, στις διαδικτυακές αναρτήσεις και στις θεωρητικές αναλύσεις. Επέκτεινε τα όρια της επιρροής του πολύ πέρα από αυτά της θέασης μιας τηλεοπτικής εκπομπής, έγινε μέρος της ανάλαφρης καθημερινότητας πολλών ανθρώπων και έφτασε να ρυθμίζει και τις ώρες ακόμα των πολιτικών εκδηλώσεων. Ενα τέτοιο γεγονός, βέβαια, γεννά και τις ανάλογες αντιδράσεις. Οι στάσεις απέναντί του κυμάνθηκαν ανάμεσα στην πλήρη απόρριψή του από τους αυτοθεωρούμενους φορείς της υψηλής κοινωνικής και πολιτικής αισθητικής και στην υιοθέτηση και φανατική αναπαραγωγή του από τα λαϊκά έντυπα και τις θεματικά παρόμοιες τηλεοπτικές εκπομπές.

Ενα τηλεοπτικό όμως συμβάν, όταν προσλαμβάνει διαστάσεις κοινωνικού φαινομένου, χρήζει ερμηνείας και κριτικής προσέγγισης και δεν αρκεί η απόρριψη ή η αποθέωσή του. Η πρώτη και απλή ερμηνεία της τόσο μεγάλης επιτυχίας του βρίσκεται στην παρακμή και τη φτώχεια του σημερινού τηλεοπτικού τοπίου. Το «Survivor» είναι μια νέα και άρτια παραγωγή που έχει απέναντί της επαναλήψεις παλιών σειρών, χιλιοπαιγμένες και συνήθως δεύτερης διαλογής ταινίες και ολοένα και πιο ομοιοτυπικές και επαναλαμβανόμενες, απίθανες κουτσομπολίστικες εκπομπές. Για όποιον -για διάφορους λόγους- επιλέγει την τηλεόραση για την ψυχαγωγία του, το «Survivor» είναι σχεδόν μονόδρομος.

Η μεγάλη του διείσδυση όμως σε πιο νεανικά και δυναμικά κομμάτια του τηλεοπτικού κοινού οφείλεται κυρίως στην ίδια την εσωτερική του θεματική και σεναριακή δομή. Ενώ συνήθως στα reality κυριαρχεί η καταγραφή και αναμετάδοση διαφόρων στιγμιότυπων από τη συμβίωση των συμμετεχόντων «παικτών», η προβολή των τριβών και των καβγάδων και κυρίως της πλήρους και πολλαπλής τους ακινησίας, η ανάδειξη, δηλαδή, σε τελική ανάλυση, του ασήμαντου σε ηδονοβλεπτικό αντικείμενο, στο «Survivor» τα πράγματα είναι κάπως διαφορετικά. Ευφυώς οι δημιουργοί του έδωσαν λιγότερο χρόνο στις σκηνές από τη συμβίωση, τις ανούσιες και συχνά παιδαριώδεις συζητήσεις και τις όποιες ίντριγκες και συγκρούσεις στο εσωτερικό των ομάδων, και ανέδειξαν τον «αθλητικό» ανταγωνισμό ως τον άξονα γύρω από τον οποίο δομείται το όλο πρόγραμμα. Τα διάφορα ανταγωνιστικά παιχνίδια και οι νίκες σ’ αυτά ρυθμίζουν πρωτίστως τη διατροφή των ομάδων, παράγουν ένταση, αγωνία και πάθος τόσο στους συμμετέχοντες όσο και στους τηλεθεατές, αναδεικνύουν πρόσωπα και «ήρωες» και δημιουργούν και τις ανάλογες ταυτίσεις.

Η ιδέα δε της εκπομπής, η όλη πραγμάτωσή της, η θεματική της και, βέβαια, ο τίτλος της παραπέμπουν στον αρχέγονο μύθο της επιβίωσης και της αναπαραγωγής του ανθρώπινου είδους στους προϊστορικούς χρόνους με τις άγριες φυσικές συνθήκες και τις αγωνιώδεις προσπάθειες κάλυψης των διατροφικών αναγκών. Η ονοματοδοσία των ομάδων, η εικόνα των παικτών με την ημίγυμνη εμφάνιση και την απεριποίητη όψη και οι πρόχειρες και πρωτόγονες εγκαταστάσεις διαμονής και διατροφής τονίζουν ιδιαίτερα την παραπομπή αυτή. Ο δε χώρος του «συμβουλίου του νησιού», όπου διεξάγονται οι ψηφοφορίες για τις αποχωρήσεις των παικτών, με το συγκεκριμένο αρχαϊκό ξύλινο ντεκόρ και τους αναμμένους πυρσούς, παραπέμπει κι αυτός σε εκείνη την εποχή και αναπαράγει, όσο είναι δυνατόν, τη χολιγουντιανή εικονογράφησή της.

Κι όλα αυτά σ’ ένα εξωτικό περιβάλλον, το οποίο, τηλεοπτικά κατάλληλα αποτυπωμένο, χωρίς ίχνος άλλης σύγχρονης κατασκευής ή ανθρώπινης παρουσίας, εκπέμπει την εικόνα ενός απομονωμένου παραδείσιου τόπου και συναντά όλες τις φαντασιώσεις της φυγής από τη σκληρή καθημερινή πραγματικότητα. Το σκηνικό συμπληρώνει η κυριαρχία στη μετάδοση των «αθλημάτων» αλλά και σε πολλά άλλα πλάνα της συμβιωτικής καθημερινότητας, όπως και τα σε διαρκή θέα ημίγυμνα, γήινα και όχι και τόσο κατασκευασμένα σώματα των παικτών, που καλύπτουν έτσι την ούτως ή άλλως ενυπάρχουσα ηδονοβλεπτική διάθεση μεγάλου μέρους του κοινού, το οποίο, μάλιστα, με την ψήφο του αποφασίζει για την παραμονή ή την έξοδο των παικτών από το παιχνίδι.

Βέβαια, μετά το τέλος κάθε επεισοδίου του «Survivor» δεν μένει τίποτα το ιδιαίτερο στον στοιχειωδώς σοβαρό τηλεθεατή, παρά μόνο μια πικρή γεύση για τον χαμένο χρόνο και την επιστροφή στον δικό του, πραγματικό αγώνα για την επιβίωση… Ηδη όμως έχουν εγγραφεί οι ανταγωνιστικές σχέσεις για την κυριαρχία στη φανταστική τηλεοπτική κοινότητα των survivors και, φυσικά, ο διαφημιστικός βομβαρδισμός, απότοκος της απίστευτης τηλεθέασης.

ΥΓ.: Πάντως, ακόμα και η δηλούμενη επαγγελματική σύνθεση των παικτών του «Survivor» αποτυπώνει τη βαθιά δομική κρίση της ελληνικής κοινωνίας. Στα επαγγέλματα των παικτών δεν υπάρχει ούτε ένα απλό, συνηθισμένο και αναγκαίο. Πλεονάζουν τα επαγγέλματα τύπου personal trainer, δασκάλων γιόγκα ή θαλάσσιας εκπαίδευσης και υπάρχει ακόμα και μάνατζερ αγώνων ράγκμπι!

 

*Νομικός- κριτικός βιβλίου

 

Το παρόν κείμενο δημοσιεύτηκε στο ένθετο ΙΔΕΟΓΡΑΜΜΑΤΑ που κυκλοφορεί με την εφημερίδα «Νέα Σελίδα», 2/07/2017