Ερχεται ένα νέο ξεκαθάρισμα λογαριασμών



5 Φεβρουαρίου 2019 · Ώρα δημοσίευσης: 4:44 μμ · Τελευταία τροποποίηση: 4:44 μμ


Η πολύπαθη περιοχή των Βαλκανίων, μια περιοχή που παράγει περισσότερη ιστορία απ’ όση μπορεί να απορροφήσει, φαίνεται να βρίσκεται σε ένα νέο σταυροδρόμι της ιστορικής της πορείας, το οποίο μπορεί να οδηγήσει είτε προς την πρόοδο και την ειρήνη είτε προς την οικονομική ανέχεια και την πολεμική περιπέτεια.

Tου Γιώργου Φίλη*

Στην περιοχή της ορεινής Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και στα στενά του Σεράγεβο άναψε η σπίθα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το αποτέλεσμα και οι μεταπολεμικές διευθετήσεις του οποίου οδήγησαν στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Από τα βουνά της Πίνδου και τον πόλεμο των Ελλήνων κατά των Ελλήνων ξεπήδησαν η έννοια της ανάσχεσης του «κομμουνιστικού κινδύνου» και η προσπάθεια των ΗΠΑ -μέσω του δόγματος Τρούμαν αλλά και μετά με το σχέδιο Μάρσαλ- να προστατεύσουν και να ανοικοδομήσουν τη Δυτική Ευρώπη. Τέλος, στην περιοχή των Βαλκανίων η λήξη του Ψυχρού Πολέμου σηματοδότησε την αρχή της μεγαλύτερης πολεμικής σύγκρουσης στην Ευρώπη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η οποία δεν είναι άλλη από τη διαδικασία διάλυσης της Γιουγκοσλαβίας και το δράμα των διαδοχικών πολεμικών συγκρούσεων που αυτή επέφερε στους λαούς της περιοχής.

Η θερμή αυτή περίοδος έληξε με μια επί της ουσίας προσωρινή διευθέτηση των περισσότερων προβλημάτων της περιοχής. Πέρα από την κατά τα φαινόμενα οριστική διευθέτηση της οριογραμμής μεταξύ Σερβίας και Κροατίας και την απομάκρυνση της Σλοβενίας αλλά και μέχρι ενός σημείου του Μαυροβουνίου από τη «διακεκαυμένη ζώνη», τα υπόλοιπα θέματα, όπως αυτά έχουν ανακύψει την περίοδο 1991-1999, παραμένουν ανοιχτά και μάλλον αναζωπυρώνονται με εντυπωσιακό τρόπο και σχεδόν ταυτόχρονα.

Πιο συγκεκριμένα, τα φλέγοντα θέματα έχουν να κάνουν κατά κύριο λόγο με τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, τη Σερβία, την Αλβανία, τα Σκόπια και μια υπό όρους χώρα, το Κόσοβο. Εμπλέκουν συγκεκριμένες εθνοθρησκευτικές ομάδες, Σέρβους, Κροάτες, μουσουλμάνους Βόσνιους, Αλβανούς και Σλάβους των Σκοπίων. Επηρεάζονται από μεσαίους και μεγάλους γεωπολιτικούς εθνικούς, υπερεθνικούς και διεθνικούς δρώντες, όπως οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Γερμανία, η Τουρκία, η Ελλάδα, η Ευρωπαϊκή Ενωση, το ΝΑΤΟ, η Κίνα, το εξτρεμιστικό Ισλάμ, ενώ τεράστια γεωοικονομικά σχέδια αναπτύσσονται για την περιοχή με σκοπό είτε να ενοποιήσουν την Ευρασία, όπως το σχέδιο διαπλάτυνσης του Αξιού ποταμού και σύνδεσής του με τον Δούναβη, που θα βοηθήσει στη μεταφορά προϊόντων από την Κίνα στη γερμανική Κεντρευρώπη, είτε να διαχωρίσουν την Ευρασία, όπως τα σχέδια δημιουργίας αγωγών από την Κασπία και την Ανατολική Μεσόγειο, που σκοπό έχουν να μειώσουν την εξάρτηση της Ευρώπης από τους φυσικούς πόρους της Ρωσίας.

Μέσα στο συγκεκριμένο πλαίσιο οι εξελίξεις είναι καταιγιστικές. Πέραν της συμφωνίας των Πρεσπών, που σκοπό έχει να μειώσει τον κίνδυνο διάλυσης της χώρας αυτής μέσω της σύνδεσής της με τους ευρωατλαντικούς θεσμούς αλλά και να διευκολύνει την υλοποίηση του προαναφερθέντος σχεδίου για τον Αξιό, ανεξαρτήτως του κόστους που πλήρωσε η χώρα μας, μια σειρά εξελίξεων καταγράφονται στην περιοχή. Η Αλβανία και το Κόσοβο φαίνεται ότι έχουν μπει σε μια διαδικασία ενοποίησης, η οποία de facto σημαίνει, όχι απλώς αλλαγή εσωτερικών συνόρων στην περιοχή της πρώην Γιουγκοσλαβίας, αλλά και μεταβολή συνόρων με άλλη χώρα της περιοχής. Η ανταλλαγή δηλώσεων και επιστολών μεταξύ Κοσόβου, Σερβίας και ΗΠΑ αναφορικά με την πιθανότητα ανταλλαγής εδαφών για μια μόνιμη ειρήνη καταδεικνύει και την αλλαγή στρατηγικής των ΗΠΑ στο θέμα αυτό. Είναι όμως ξεκάθαρο ότι η Σερβία, για να αποδεχτεί την παραίτησή της από το 90% του Κοσσόβου και ίσως την παράδοση της κοιλάδας του Πρέσεβο στο Κόσοβο, θα λάβει την περιοχή του Βόρειου Κοσόβου, ενώ θα απαιτήσει και την ένωση των Σερβοβόσνιων στη μητέρα πατρίδα. Το πώς θα αντιδράσουν οι Κροάτες και οι μουσουλμάνοι αυτής της χώρα παραμένει ένα ζήτημα.

Με λίγα λόγια, έπειτα από έναν δεύτερο γύρο διευθετήσεων, οι οποίες πιθανότατα θα περιλαμβάνουν συνοριακές αλλαγές σε Σερβία, Αλβανία/Κόσοβο και Βοσνία-Ερζεγοβίνη, τα νέα Βαλκάνια δεν θα θυμίζουν σε τίποτα τη σημερινή πραγματικότητα. Μέσα στο συγκεκριμένο πλαίσιο, η επιβίωση των Σκοπίων ακόμα και μέσα στο ΝΑΤΟ τίθεται υπό αμφισβήτηση, ενώ είναι ξεκάθαρο ότι κάθε πρόβλημα στη χώρα αυτή θα εμπλέξει άμεσα τόσο τη Βουλγαρία όσο και την Ελλάδα.

Ο τροχός της Ιστορίας για ακόμα μια φορά κυλάει στα Βαλκάνια, όπου ένα ξεκαθάρισμα λογαριασμών επίκειται με σκοπό να οδηγήσει σε πιο ομοιογενή κράτη-έθνη και στην εξάλειψη πολυεθνικών – ημιθανών γεωπολιτικών εξαμβλωμάτων. Το κατά πόσο η διαδικασία αυτή θα ολοκληρωθεί με ειρηνικό τρόπο ή με τη βία παραμένει ένα ερώτημα. Δυστυχώς, η Ιστορία στην περιοχή μας αποδεικνύει ότι η κάθαρση έρχεται μέσω του δράματος και της αναταραχής. Ας είμαστε έτοιμοι, λοιπόν.

* Διδάκτωρ Γεωπολιτικής, Αναπληρωτής Καθηγητής Deree, Επισκέπτης Καθηγητής ΕΚΠΑ

Δημοσιεύτηκε στα «Ιδεογράμματα» της Νέας Σελίδας την Kυριακή 3/02/2019