Η νέα περιφερειακή στρατηγική της Ελλάδας



5 Φεβρουαρίου 2019 · Ώρα δημοσίευσης: 4:48 μμ · Τελευταία τροποποίηση: 4:48 μμ


Η περιοχή από τα νότια Βαλκάνια μέχρι την άκρη της Μεσοποταμίας παρουσιάζει έντονα στοιχεία αλληλεπίδρασης. Η Συρία αλλά και το Ιράκ ακόμα βρίσκονται σε επικίνδυνα ρευστή κατάσταση παρά τη σημαντική μείωση των εχθροπραξιών. Στο άλλο άκρο, το Κοσσυφοπέδιο παραμένει πηγή ανησυχίας και μαγνήτης αλυτρωτισμών, διεθνούς εγκλήματος και «νομαδικής» τρομοκρατίας. Ο αλβανικός μεγαλοϊδεατισμός είναι επίσης δυνατό -υποδαυλιζόμενος από εξωτερικές δυνάμεις- να αποτελέσει σημαντικό αποσταθεροποιητικό παράγοντα.

Του Σωτήρη Ρούσσου*

Σε αυτή τη ρευστή κατάσταση η Ελλάδα έχει απέναντί της τον τουρκικό αναθεωρητισμό, ο οποίος τις τελευταίες δύο δεκαετίες συνοδεύεται από μια αντίληψη περί του ηγετικού ρόλου της Τουρκίας στο διεθνές προσκήνιο, ιδιαίτερα στον κόσμο του Ισλάμ. Η Αλβανία, η Βοσνία, οι αλβανόφωνοι μουσουλμάνοι της ΠΓΔΜ και οι μουσουλμάνοι της Βουλγαρίας και της Ελλάδας βρίσκονται στο στόχαστρο των τουρκικών επιδιώξεων, την ώρα που είναι γεγονός ότι η Τουρκία έχει επιτύχει σημαντική διείσδυση στις χώρες αυτές με διακρατικές συμφωνίες και συνεργασίες (ρητές και άρρητες) αλλά και με σημαντική διείσδυση στην κοινωνική, εκπαιδευτική και οικονομική ζωή των μουσουλμανικών πληθυσμών στα Βαλκάνια.

Τη διείσδυση αυτή διευκόλυναν αρχικά η ουσιαστική αδιαφορία των δυτικών συμμαχιών -της ΕΕ και του ΝΑΤΟ- για τα Δυτικά Βαλκάνια την τελευταία εικοσαετία και μετέπειτα η πρόθεση σημαντικών ευαγών ιδρυμάτων των μοναρχιών του Κόλπου να προωθήσουν την εκδοχή του υπερσυντηρητικού Ισλάμ στις μουσουλμανικές κοινωνίες των Βαλκανίων. Εναντι αυτών των εξελίξεων, η Ελλάδα πρέπει να βρει τρόπο να μειώσει την επιρροή της Τουρκίας και του υπερσυντηρητικού Ισλάμ στην περιοχή και να αναδειχτεί η ίδια σε ηγετική δύναμη στα Βαλκάνια.

Η συμφωνία των Πρεσπών δεν πρέπει να αφυδατωθεί από τις ερμηνευτικές τριβές και τις φοβικές αντιδράσεις. Πρέπει να ανοίξει προοπτικές για μια νέα στρατηγική στον χώρο των Βαλκανίων. Αυτή η στρατηγική μπορεί να έχει τρεις πυλώνες:

Πρώτον, την επιδίωξη οικονομικών συμπράξεων. Ας μην ξεχνάμε ότι το ελληνικό ΑΕΠ, ακόμη και στους χαλεπούς καιρούς για την οικονομία μας, παραμένει περίπου ίσο με το συνολικό ΑΕΠ των χωρών της νότιας Βαλκανικής. Και δεν εννοούμε μόνο τις ελληνικές επενδύσεις και την αύξηση των συναλλαγών με τις γειτονικές χώρες, αλλά τη δημιουργία κοινών έργων-προγραμμάτων που να έχουν απολήξεις και θεμέλια σε δύο και τρεις χώρες στην ενέργεια, τις υποδομές, τη βιομηχανική και γεωργική έρευνα, την εκπαίδευση, την υγεία κ.α.

Δεύτερον, η Ελλάδα θα πρέπει να δράσει ως καλός σύμβουλος της Βόρειας Μακεδονίας στον μακρύ δρόμο της προς την ένταξή της στην ΕΕ. Η χώρα μας είναι πια μια «παλαιά» χώρα της Ενωσης με στέρεα και πλούσια τεχνογνωσία στα θέματα του ευρωπαϊκού κεκτημένου και των διαδικασιών της Ευρωπαϊκής Ενωσης εντός και εκτός των αιθουσών διαπραγμάτευσης. Μπορεί, λοιπόν, να αναλάβει αυτό τον ρόλο τόσο σε κρατικό επίπεδο όσο και επίπεδο κοινωνίας πολιτών. Χωρίς πατερναλιστικές και αφ’ υψηλού συμπεριφορές, ένας τέτοιος ρόλος της Ελλάδας θα συνδέσει στενά τα δύο κράτη και τις δύο κοινωνίες.

Τρίτον, η Ελλάδα έχει ήδη επιτύχει μια σειρά από στενές συνεργασίες στην Ανατολική Μεσόγειο με την Κύπρο, την Αίγυπτο, το Ισραήλ, τον Λίβανο και την Παλαιστίνη. Επίσης, έχει ξεκινήσει μια διαδικασία συγκρότησης ενός σχήματος περιφερειακής ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο, το οποίο συνδέεται και με χώρες του Κόλπου, όπως τα Εμιράτα. Μετά τη συμφωνία των Πρεσπών η Ελλάδα μπορεί να σχεδιάσει τη σύνδεση του χώρου της Ανατολικής Μεσογείου με τα νότια Βαλκάνια, ανοίγοντας νέους δρόμους συνεργασίας μεταξύ της Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής.

* Αναπληρωτής Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και Υπεύθυνος του Κέντρου Μεσογειακών, Μεσανατολικών και Ισλαμικών Σπουδών, www.cemmis.edu.gr

Δημοσιεύτηκε στα «Ιδεογράμματα» της Νέας Σελίδας την Kυριακή 3/02/2019