Kόκκινα δάνεια: Η κοινωνική διάσταση μιας τραπεζικής ανισορροπίας



26 Φεβρουαρίου 2019 · Ώρα δημοσίευσης: 6:15 μμ · Τελευταία τροποποίηση: 6:15 μμ


Την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές, στο Μέγαρο Μαξίμου πραγματοποιούνταν μια σημαντική σύσκεψη με αντικείμενο τα κόκκινα δάνεια. Στόχος της, η συμφωνία σε έναν νόμο που θα δημιουργεί ασπίδα για τους δανειολήπτες όσον αφορά στην προστασία της πρώτης κατοικίας τους, αποφεύγοντας ταυτόχρονα τον κλυδωνισμό του τραπεζικού συστήματος στην κομβική αυτή συγκυρία που σηματοδοτείται από το τέλος των μνημονίων και την -προσεκτική- έξοδο στις αγορές. Ο μεγάλος αριθμός (περίπου μισό εκατομμύριο) όσων βρίσκονται εδώ και πολλά χρόνια στη δυσάρεστη θέση να μην μπορούν να καταβάλουν τις δόσεις των δανείων τους μαρτυρά από μόνος του το μέγεθος του προβλήματος.

Toυ Δημήτρη Στεμπίλη*

Σε μια χώρα όπου η ιδιοκτησία αποτελούσε, τουλάχιστον μέχρι να εισέλθουμε στην κρίση, τη διαχρονική «μεγάλη ιδέα», η προσφυγή στον τραπεζικό δανεισμό για την απόκτηση κατοικίας ήταν λίγο πολύ αυτονόητη. Η εκτεταμένη, ωστόσο, πρακτική -ιδίως τη δεκαετία του 2000- οι τράπεζες να δανείζουν χωρίς αντικειμενικά κριτήρια, είχε αποτέλεσμα, όταν έπληξε την Ελλάδα η μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση, πάρα πολλοί δανειολήπτες να μην μπορούν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους. Τα επίσημα στοιχεία θέλουν το 44% των τραπεζικών δανείων προβληματικό, γεγονός που καταδεικνύει τη σοβαρότητα της κατάστασης. Και η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω αν συγκρίνουμε το ποσοστό αυτό με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, που είναι μονοψήφιος.

Ο Μάριο Ντράγκι δήλωσε μιλώντας στην Επιτροπή Οικονομικών και Κοινωνικών Υποθέσεων του Ευρωκοινοβουλίου ότι το ζήτημα των κόκκινων δανείων θα πρέπει να αντιμετωπιστεί με σεβασμό στις κοινωνικές ανάγκες, χωρίς όμως να καταστραφεί το τραπεζικό σύστημα. Αυτή η αναμφίβολα σωστή, διπλωματική, ωστόσο, αναφορά του Ευρωπαίου κεντρικού τραπεζίτη δεν μοιάζει ικανή να προσφέρει λύση στο πρόβλημα. Ισχυρός πυλώνας του καπιταλιστικού συστήματος, οι τράπεζες στις συνθήκες της παγκοσμιοποίησης αλλά και των πιέσεων που δέχονται πάντα επιβάλλουν τη λήψη μέτρων προς ικανοποίηση των δικών τους αναγκών, κατά κανόνα σε βάρος του κοινωνικού συνόλου, παραβλέποντας ότι τα αποθέματά τους στηρίζονται κατά μεγάλο μέρος στις καταθέσεις του κοινού.

Οπως συνέβη και στο εξωτερικό, έτσι και οι ελληνικές τράπεζες βρέθηκαν στη δίνη του κυκλώνα της κρίσης. Και παρά τις ανακεφαλαιοποιήσεις που έχουν γίνει από το 2008, η κατάσταση δεν είναι η επιθυμητή. Οι τράπεζες όμως αποτελούν μέρος και αιτία του προβλήματος και η κρίση δεν μπορεί να καλύπτει τις ευθύνες τους για την κατάσταση στην οποία έχουν περιέλθει. Δεν μπορεί υπό την απειλή της κατάρρευσής τους να αγνοούν τη θέση των δανειοληπτών και πόσω μάλλον αυτών που βρίσκονται σε πραγματική αδυναμία. Δεν μπορούν να μην διακρίνουν τους στρατηγικούς κακοπληρωτές από αυτούς που με τα προ κρίσης οικονομικά δεδομένα τους προσπάθησαν να πραγματοποιήσουν το όνειρό τους «για ένα κεραμίδι πάνω από το κεφάλι τους». Ενα όνειρο που έγινε εφιάλτης, ιδίως με την πίεση που ασκούν οι μισθωμένες από τις τράπεζες εισπρακτικές εταιρείες.

Τράπεζες και τραπεζίτες είναι δύσκολοι παίκτες και, όπως έχει αποδείξει η οικονομική ιστορία, με ηθελημένα σε ύπνωση κοινωνική συνείδηση. Εκεί είναι που η πολιτική εξουσία οφείλει να προτάξει το ανάστημά της. Ο νόμος Κατσέλη, η μετέπειτα τροποποίησή του και, κυρίως, η λύση που προωθεί τώρα η ελληνική κυβέρνηση, με τα κριτήρια για την προστασία της πρώτης κατοικίας, μπορεί να μην θεραπεύουν οριστικά το πρόβλημα, αποτελούν όμως τη βάση για την εξομάλυνση της κατάστασης, σε συνδυασμό πάντα με τη διαφαινόμενη εξυγίανση και ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας.

Δημοσιεύτηκε στα «Ιδεογράμματα» της Νέας Σελίδας την Kυριακή 24/02/2019