Ο Ελληνας αγρότης στη νέα εποχή



12 Μαρτίου 2019 · Ώρα δημοσίευσης: 3:28 μμ · Τελευταία τροποποίηση: 3:28 μμ


Στα μέσα Φεβρουαρίου οι αγρότες «πάγωσαν» τις κινητοποιήσεις τους και αποχώρησαν από τα μπλόκα, ανανέωσαν όμως το ραντεβού τους για τον Μάρτιο, καταγγέλλοντας την κυβέρνηση ότι δεν ικανοποίησε τα αιτήματά τους. Σε μια χώρα όπου η περίπου δεκαετής οικονομική ύφεση έπληξε κοινωνικές και επαγγελματικές ομάδες όσο ποτέ μεταπολεμικά, ειδικά το επάγγελμα του αγρότη δεν θα μπορούσε να μείνει αλώβητο. Σε συνδυασμό, άλλωστε, με κάποιες από τις προβλέψεις της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ), ο Ελληνας αγρότης πιέζεται περαιτέρω, παρά τις προσπάθειες του υπουργείου να αμβλύνει την αντίσταση που συναντά από τους εταίρους στην Ευρώπη, κάτι ουδόλως καινοφανές, ιδίως για τον αγροτικό τομέα.

Του Δημήτρη Στεμπίλη

Οπως συμφωνούν όλες οι αναλύσεις των ειδικών στην αγροτική οικονομία, στη διάρκεια της κρίσης οι συνθήκες για τους αγρότες χειροτέρεψαν. Σε ένα κατεξοχήν ευάλωτο επάγγελμα στις καιρικές συνθήκες και τις ασθένειες, το κόστος παραγωγής αυξήθηκε, την ίδια ώρα που η τιμή του προϊόντος μειωνόταν, με πρώτη και κυριότερη συνέπεια τη συρρίκνωση του αγροτικού εισοδήματος. Κοντά σ’ αυτό, το υψηλό κόστος ενέργειας και λιπασμάτων, οι διαχρονικές παθογένειες του κλάδου, καθώς και η γενικότερη οικονομική δυσπραγία επιδείνωσαν την κατάσταση. Οι Ελληνες αγρότες και κτηνοτρόφοι, εκτός από την απότομη πτώση του βιοτικού τους επιπέδου, άρχισαν να φλερτάρουν με την επιστροφή στο μακρινό παρελθόν, όντας παντελώς απροστάτευτοι απέναντι στις ολιγοπωλιακές πολιτικές και τους μεσάζοντες.

Το ερώτημα όμως γι’ αυτό τον πολύπαθο κλάδο παραμένει επίκαιρο: Πώς θα εξαλειφθούν τα προβλήματα και θα γίνει η μεγάλη στροφή προς τη νέα εποχή που ανοίγεται μετά το τέλος των μνημονίων; Η απάντηση ούτε εύκολη είναι ούτε μονοδιάστατη. Οι λύσεις δεν μπορεί παρά να συμπεριλαμβάνουν όλους όσοι εμπλέκονται στην υπόθεση αγροτική πολιτική – από τον επικεφαλής της Κομισιόν ως τον εργάτη γης που μοχθεί για το μεροκάματό του. Και στο σημείο αυτό θα αδικούσαμε τις προσπάθειες της παρούσας κυβέρνησης, αν δεν επισημαίναμε ότι σε επίπεδο τόσο ΕΕ όσο και εσωτερικής πολιτικής γίνονται άοκνες προσπάθειες για αλλαγή κατεύθυνσης. Η αμοιβαία επωφελής κατάληξη, ωστόσο, δεν εξαρτάται μόνο από τις προθέσεις· απαιτεί συναίνεση και συμβιβασμούς.

Οι ελληνικές κυβερνήσεις, με τις όποιες ιδεολογικές αποκλίσεις, έχουν χρέος να χαράξουν μια εθνική ΚΑΠ, η οποία και θα ενσωματωθεί με συμφωνίες και εκατέρωθεν υποχωρήσεις στην ευρωπαϊκή ΚΑΠ. Είναι περισσότερο από ποτέ ανάγκη αυτό να γίνει πραγματικότητα. Χωρίς να θεωρούμε ότι η συγκυρία είναι ίδια, αξίζει αγρότες και πολιτεία να θυμηθούν τον τρόπο διεκδίκησης σε επίπεδο αγροτικής πολιτικής τη δεκαετία του 1980. Παρά τις επιμέρους στρεβλώσεις, που ορισμένες από αυτές, όπως η διαχείριση των επιδοτήσεων, δημιούργησαν θεμελιώδη προβλήματα, ήταν μια εποχή που το αγροτικό κίνημα έβλεπε τα αιτήματά του να ικανοποιούνται.

Η σημερινή κατάσταση δεν προσφέρει ευελιξία. Ο αγώνας, ωστόσο, για μια περισσότερο ταυτοτικά προσαρμοσμένη στις εθνικές ανάγκες αγροτική πολιτική είναι αναγκαίος. Κι αυτό όχι με την έννοια της εθνικής εσωστρέφειας. Το ίδιο θα πρέπει να ισχύσει και για τα άλλα κράτη-μέλη και όπου υπάρχουν αντικρουόμενα συμφέροντα να αναζητηθούν συμβιβασμοί. Οι απαντήσεις που έδωσε ο αρμόδιος υπουργός στους αγρότες μπορεί να μην επιλύουν άμεσα όλα τα προβλήματα, θεραπεύουν όμως καταστάσεις και θέτουν τη βάση για από κοινού μέτωπο. Η πολιτεία οφείλει να ενσκήψει στα ζητήματα που ταλανίζουν τον αγροτικό κόσμο και να παράσχει κίνητρα για αγροτική επιχειρηματικότητα, όπως και να θωρακίσει τη βιωσιμότητα του μικρού και μεσαίου καλλιεργητή και κτηνοτρόφου. Οι δε επιχειρηματίες που σχετίζονται με τον πρωτογενή τομέα χρειάζεται να ενθαρρύνουν τη συμβολαιακή γεωργία για την καλύτερη απορρόφηση των προϊόντων.

Από την άλλη, οι αγρότες οφείλουν να δουν κι αυτοί τον εαυτό τους στη νέα εποχή που έρχεται. Είναι καιρός να ανανοηματοδοτήσουν τον ρόλο του συνεταιρίζεσθαι. Στην περίοδο που διανύουμε δεν μπορεί να πορευτεί ο καθένας μόνος του. Κρίσιμος όμως παράγοντας είναι και η διάθεση για ουσιαστική γνώση του αντικειμένου ώστε να μπολιαστεί με την εμπειρία. Οι Ελληνες αγρότες εντάσσονταν μέχρι πριν από λίγα χρόνια στην τριάδα των λιγότερο μορφωμένων συναδέλφων τους στην ΕΕ. Ο συνδυασμός γνώσης και συνεργασίας αποτελεί πιθανόν την καλύτερη συνταγή για το μέλλον – ίσως πολύ περισσότερο αποδοτική από τα μπλόκα.

Δημοσιεύτηκε στα «Ιδεογράμματα» της Νέας Σελίδας το Σάββατο 9/03/2019