Πρώτη μας προτεραιότητα οι πολιτικές για την ανάπτυξη των ακριτικών περιοχών



11 Φεβρουαρίου 2019 · Ώρα δημοσίευσης: 5:22 μμ · Τελευταία τροποποίηση: 5:22 μμ


Η κρίση επί δέκα χρόνια χτύπησε τη χώρα μας ομοιόμορφα, με την εξαίρεση μόνο ορισμένων τουριστικών περιοχών. Βέβαια, καθώς η Ελλάδα και προ των μνημονίων ήταν από τις πιο άνισες κοινωνικά και περιφερειακά χώρες στην Ευρώπη, παρέμεινε έτσι και μετά. Δεν επιτρέπεται, λοιπόν, να μην κάνουμε κάτι άμεσα γι’ αυτό.

ΤΟΥ ΛΟΗ ΛΑΜΠΡΙΑΝΙΔΗ*

Οι περιφερειακές και οι κοινωνικοοικονομικές ανισότητες αλληλεπιδρούν, επαυξάνοντας οι μεν τις δε. Αντίστροφα, η αντιμετώπισή τους δεν είναι ζήτημα μόνο κοινωνικής δικαιοσύνης, αλλά και ανάπτυξης. Ας σκεφτούμε τις ανεπαρκώς αναπτυγμένες περιοχές της χώρας σαν ένα βαρίδι: με τη χαμηλή παραγωγικότητά τους συντελούν στην ευρύτερη αναπτυξιακή καχεξία, ενώ παράλληλα απαιτούν αυξημένες κατά κεφαλήν δαπάνες για την παροχή πάσης φύσεως (κοινωνικών) υπηρεσιών. Ας σκεφτούμε ακόμη τις ανεκμετάλλευτες ευκαιρίες που δημιουργεί η εγκατάλειψη μιας περιοχής από τον ενεργό πληθυσμό, καθώς και τα ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης που υπονομεύουν τη συνοχή μιας χώρας, προκαλώντας αναταραχές, απονομιμοποίηση και απώλεια κοινωνικού κεφαλαίου.

Απαιτούνται επομένως μέτρα αντιμετώπισης των ανισοτήτων. Εδώ θα περιοριστούμε στις περιφερειακές ανισότητες στις ακριτικές περιοχές της χώρας, οι οποίες παρουσιάζουν και τα μεγαλύτερα αναπτυξιακά προβλήματα και αποκλίσεις από τους εθνικούς μέσους όρους – αλλά και το μεγαλύτερο εθνικό ενδιαφέρον. Μιλάμε για όλα τα βόρεια σύνορα αλλά και για τα νησιά του Αιγαίου, που με την ένταξή τους στο ελληνικό κράτος αποκόπηκαν από την ενδοχώρα τους και, μάλιστα, έκτοτε βιώνουν συχνά περιόδους έντασης με τη γείτονα.

Ιδίως στα βόρεια σύνορά μας, η μεγάλη διαφορά στα επίπεδα διαβίωσης στις ακριτικές περιοχές δημιουργεί ροές για την «αξιοποίηση» αυτής της διαφοράς: Ελληνες καταναλωτές πηγαίνουν στην άλλη μεριά των συνόρων για να αγοράσουν φθηνότερα προϊόντα και υπηρεσίες, ενώ Ελληνες επιχειρηματίες μεταφέρουν εκεί δραστηριότητές τους για να εκμεταλλευτούν τη διαφορά στο κόστος εργασίας, πρώτων υλών και ενδιάμεσων εισροών. Από την άλλη, οι γείτονές μας έρχονται ως καταναλωτές να αγοράσουν προϊόντα «πολυτελείας» και ως επιχειρηματίες να πουλήσουν προϊόντα τους σε χαμηλότερες τιμές. Αυτό δημιουργεί «τριβές» αλλά και προϋποθέσεις συνεργασίας.

Η προσπάθεια απελευθέρωσης της χώρας από τον ασφυκτικό έλεγχο της οικονομικής επιτροπείας απορρόφησε σε μεγάλο βαθμό τις ενέργειες της κυβέρνησης, αφήνοντας συχνά εκτός πεδίου τα μέτρα κοινωνικής και περιφερειακής σύγκλισης που βρίσκονται εντός των αξιακών και προγραμματικών της θέσεων. Βασικό νομοθέτημα προς την κατεύθυνση της σύγκλισης υπήρξε ο αναπτυξιακός νόμος 4399/2016, που έδωσε μεγάλη σημασία στις ακριτικές περιοχές. Για να δώσουμε ένα παράδειγμα, παρέχει σε αυτές τις περιοχές ενισχύσεις από 35% έως και 55% των πραγματοποιούμενων επενδυτικών δαπανών (έναντι μόλις 10%-35% για τις πιο αναπτυγμένες περιοχές), εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα προνομιακή πρόσβαση σε κεφαλαιακές παροχές για την πραγματοποίηση επενδύσεων στο σύνολο των ακριτικών περιοχών της χώρας.

Βεβαίως, είναι σαφές ότι από μόνος του ένας αναπτυξιακός νόμος δεν επαρκεί. Μια επιχείρηση πριν επενδύσει σε αυτές τις περιοχές θα ελέγξει τις υποδομές, το προσφερόμενο εργατικό δυναμικό, την τοπική αγορά, την ύπαρξη συμπληρωματικών επιχειρήσεων κ.λπ. Και σε όλα αυτά οι ακριτικές περιοχές υστερούν. Για την αντιμετώπιση μέρους τουλάχιστον των ανωτέρω προβλημάτων η κυβέρνηση προσανατολίζεται εντός των προσεχών μηνών σε μια σειρά δράσεων. Αξίζει να αναφερθούμε συνοπτικά σε τρεις από αυτές:

Καταρχάς, στο πλαίσιο μιας πολιτικής ενίσχυσης των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στις λιγότερο αναπτυγμένες περιοχές, θα παρασχεθεί για κάποια χρόνια η κάλυψη μέρους των λειτουργικών τους δαπανών βάσει του κοινοτικού κανόνα De Minimis, o οποίος επιτρέπει ευέλικτη και ταχεία ενίσχυση. Αυτού του είδους η ενίσχυση θα αφορά σε όλες τις παραμεθόριες περιοχές.

Δεύτερον, η κυβέρνηση ετοιμάζεται να δημιουργήσει σε συνεργασία με σημαντικούς κοινωνικούς εταίρους ένα πανελλήνιο δίκτυο υποστήριξης και πληροφόρησης των ΜΜΕ γύρω από θέματα χρηματοδότησης, ψηφιοποίησης, εξαγωγικού προσανατολισμού, συνεργειών και συνεργασιών. Από το δίκτυο αυτό αναμένεται να επωφεληθούν ιδίως οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στις ακριτικές περιοχές, οι οποίες υστερούν ιδιαίτερα περίπου στο σύνολο των ανωτέρω θεμάτων.

Τέλος, θα δημιουργηθεί ένας αναπτυξιακός οργανισμός για τη συνανάπτυξη των Βαλκανίων με έδρα τη Θεσσαλονίκη, που θα έχει στόχο να αναπτύξει πολιτικές και παρεμβάσεις που θα έχουν πολλαπλασιαστικά αναπτυξιακά αποτελέσματα για τις βαλκανικές χώρες.

Οι βόρειες ακριτικές περιοχές μας επί δεκαετίες είχαν «σκληρά» σύνορα με τους γείτονες (στο πλαίσιο του ψυχροπολεμικού κόσμου), ενώ τη δεκαετία του ’90 μια λογική «διείσδυσης» της Ελλάδας για την εκμετάλλευση των ευκαιριών που υπήρχαν στις γειτονικές χώρες, μαζί με την ανούσια διαμάχη για το όνομα της Βόρειας Μακεδονίας, επέτεινε την εκατέρωθεν καχυποψία. Από τη δράση του αναπτυξιακού οργανισμού αλλά και γενικότερα από την αυξημένη συνεργασία μεταξύ των βαλκανικών χωρών, που θα αποκτήσει νέα δυναμική καθώς επιλύθηκε επιτέλους το «ονοματολογικό», αναμένεται να επωφεληθούν ιδίως οι ακριτικές μας περιοχές στη Βόρεια Ελλάδα. Ακριβώς, δηλαδή, οι περιοχές που επί χρόνια ήταν οι μεγάλοι χαμένοι από την όξυνση των εθνικισμών και στις δύο πλευρές των συνόρων.

* Γενικός Γραμματέας Στρατηγικών και Ιδιωτικών Επενδύσεων, Υπουργείο Οικονομίας και Ανάπτυξης

Δημοσιεύτηκε στα «Ιδεογράμματα» της Νέας Σελίδας την Kυριακή 10/02/2019