Προβληματισμοί για το κλίμα και το μέλλον της κτηνοτροφίας



12 Μαρτίου 2019 · Ώρα δημοσίευσης: 3:35 μμ · Τελευταία τροποποίηση: 3:36 μμ


Εχει επανειλημμένως τονιστεί ότι οι εξελίξεις σε διάφορους τομείς -επιστημονικούς, τεχνολογικούς, κοινωνικούς, καταναλωτικούς, οικονομικούς, περιβαλλοντικούς, κλιματολογικούς, θρησκευτικούς- επιφέρουν δραστικές αλλαγές στα παραγωγικά συστήματα μιας περιοχής ή και του κόσμου ολόκληρου στο σημερινό παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον. Στον βαθμό, μάλιστα, που τα παραγωγικά συστήματα επηρεάζουν, πέραν των άλλων, την ίδια τη βιολογία του ανθρώπου και της φύσης γενικότερα, οι αλλαγές γίνονται ακόμα πιο σημαντικές.

ΤΟΥ ΔΡ. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΤΣΑΥΤΑΡΗ*

Δείτε, για παράδειγμα, τις βιολογικές αλλαγές που επέφερε στην κοινωνία (μόνιμη κατοικία, μεγάλες ομάδες πληθυσμών, πόλεις, πολιτισμούς, πολιτεύματα) αλλά και στον ίδιο τον άνθρωπο (κοντύτερος, χαμηλότερο βάρος, με ισχυρούς μηρούς) η τεχνολογία της εξημέρωσης και καλλιέργειας φυτών (και εξημέρωσης ζώων), που αντικατέστησε τον άνθρωπο νομάδα-κυνηγό (ψηλός, αδύνατος και με μεγάλο διασκελισμό).

Μια σειρά τέτοιων εξελίξεων σήμερα, λειτουργώντας συνδυαστικά, διαφαίνεται να επιφέρουν δραστικές αλλαγές στην παραγωγή κτηνοτροφικών προϊόντων, ειδικότερα δε στην παραγωγή κρέατος και κρεατοτροφών. Εξελίξεις όπως:

Η παγκόσμια προσπάθεια πρόληψης, μετριασμού, καθυστέρησης ή αντιμετώπισης των επιπτώσεων από τη διαφαινόμενη κλιματική αλλαγή. Η ορθή, δηλαδή, διαχείριση των φυσικών πόρων, η υποστήριξη ουσιαστικά της αειφορίας και η βιωσιμότητα των παραγωγικών συστημάτων. Η διασφάλιση του μέλλοντος. Οι έως τώρα προσπάθειες εστιάζουν στον περιορισμό του διοξειδίου του άνθρακα, ζημιογόνου αερίου για το όζον της ατμόσφαιρας. Ομως ήδη ο εστιασμός επεκτείνεται στο κατά πολύ πιο ζημιογόνο αέριο μεθάνιο, που παράγεται με τις κοπριές κυρίως των αγελάδων και αναμένεται να περιορίσει την αγελαδοτροφία και να ανεβάσει κατά πολύ το κόστος των προϊόντων της κτηνοτροφίας, ενεργώντας παράλληλα θετικά υπέρ της εκτατικής αιγοπροβατοτροφίας, που για τη χώρα μας έχει ιδιαίτερη σημασία.

Το διαρκώς διογκούμενο παγκόσμιο κίνημα υπέρ της ευζωίας των ζώων, της ζωοφιλίας κ.λπ., που εναντιώνεται κυρίως στην υπερεκμετάλλευση των ζώων, ειδικά στην υπερεντατική, σχεδόν βιομηχανική ενσταβλισμένη κτηνοτροφία, συμπεριλαμβανομένης της αγελαδοτροφίας. Ενας τομέας που με στόχο το μεγαλύτερο κέρδος οδηγεί στην υπερεκμετάλλευση της αγελάδας. Υπερβολική βελτίωση σε συγκεκριμένο χαρακτήρα, ακινησία, άμεση τεχνητή αναπαραγωγή χωρίς ανάπαυλα, μικρό προσδόκιμο ζωής κ.λπ. Διεργασίες που καταστρατηγούν την ευζωία των ζώων και εγείρουν αντιδράσεις.
Το διαρκώς διογκούμενο παγκόσμιο καταναλωτικό κίνημα της φυτοφαγίας, που για πολλούς λόγους (υγιεινή, διαιτητική, θρησκευτικοί λόγοι αλλά και λόγοι ευζωίας ζώων) περιορίζει τελείως την κατανάλωση κρέατος.

Η διαμάχη αξιοποίησης των προϊόντων της φυτικής παραγωγής ως τροφών και όχι ζωοτροφών για τα ζώα, που διογκώνεται με τη δημογραφική έκρηξη του πληθυσμού της Γης. Δημογραφική έκρηξη που από μόνη της απαιτεί ήδη τη ραγδαία αύξηση της παραγωγής τροφίμων (φυτική και ζωική) για τις δικές της επισιτιστικές ανάγκες, ούτως ή άλλως.

Επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις στον ιατρικό τομέα συμβαίνουν ήδη και αφορούν, πρώτον, στην αντιμετώπιση προβλημάτων υγείας, τραυματισμούς, ατυχήματα, πολεμικές συγκρούσεις, αυτοκινητικά κ.λπ.· και, δεύτερον, στην αντικατάσταση φθαρμένων οργάνων ενηλίκων για ακόμη μεγαλύτερη επέκταση του προσδόκιμου ζωής και ενίσχυση της ποιότητας ζωής τους (ευ ζην), και οδηγούν ήδη μεγάλα εργαστήρια στην παραγωγή βιολογικών ιστών και οργάνων (αίμα, δέρμα, αρτηρίες, μύες, νεφρά, καρδίες, σπλήνες). Η τεχνολογία όμως που επιτρέπει προϊόντα για την ιατρική, αθλητική και γεροντική χρήση είναι ακριβώς ίδια και για τα βλαστικά κύτταρα των βοοειδών και την παραγωγή μυών κρέατος βοοειδών, προβάτων κ.λπ. Παραγωγή, δηλαδή, στάβλους, ζώα, βοσκοτόπους, κοπριές, μεθάνιο… Βλέπουμε ήδη μπιφτέκια και κεφτέδες από τέτοιο κρέας από εταιρείες όπως η Memphis Meats στην Καλιφόρνια και η Future Meat Technologies στο Ισραήλ – αμφότερες δημιουργίες του αμερικανικού γίγαντα κτηνοτροφικής παραγωγής Tyson Foods. Το απαιτούμενο ρυθμιστικό πλαίσιο της παραγωγής και διάθεσης του συγκεκριμένου κρέατος και των κρεατοσκευασμάτων ήδη διαμορφώθηκε από τον αρμόδιο οργανισμό της Αμερικής (Food and Drug Administration/FDA). Με το πολύ «πιασάρικο», θα έλεγα, όνομα: clean meat, καθαρό κρέας.

Συνδυαστικά, όλα τα παραπάνω θα επιφέρουν αλλαγές στο μέλλον της κτηνοτροφίας και στην παραγωγή και κατανάλωση τροφίμων ζωικής προέλευσης. Πώς θα δει τα νέα αυτά προϊόντα η κοινωνία; Πώς θα αντιμετωπίσουν τα μαζικά κινήματα ευζωίας και προστασίας του κλίματος από διοξείδια και μεθάνια δημογραφικοί -δηλαδή καταναλωτικοί- γίγαντες όπως η Κίνα, η Ινδία, οι Φιλιππίνες, η Μαλαισία, το Καζακστάν κ.ά., πρόσφυγες, φανατικοί υπέρμαχοι της τεχνολογίας και θρησκείες; Πιστεύετε θα αρνηθούν το clean meat της Tyson Foods;

* Ομότιμος Καθηγητής του ΑΠΘ, πρώην Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων

Δημοσιεύτηκε στα «Ιδεογράμματα» της Νέας Σελίδας το Σάββατο 9/03/2019