Το «σύνδρομο της αρένας” στις οθόνες



30 Αυγούστου 2017 · Ώρα δημοσίευσης: 3:00 μμ · Τελευταία τροποποίηση: 12:50 πμ

ΤΟΥ ΘΑΝΟΥ Ε. ΑΣΚΗΤΗ*

 

Το «Survivor» είναι ένα τηλεπαιχνίδι για το οποίο αρκετά έχουν γραφτεί και πολλά έχουν ειπωθεί. Αλλοι τάσσονται υπέρ κι άλλοι κατά, ο καθένας για τους δικούς του λόγους. Ομως αυτό στο οποίο αξίζει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση είναι στο γιατί τελικά το συγκεκριμένο τηλεπαιχνίδι κατάφερε να «κερδίσει» την πλειονότητα των Ελλήνων και να τους καθηλώσει μπροστά στις οθόνες τους.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι στις μέρες μας η τηλεόραση έχει χάσει σε σημαντικό βαθμό τη δυναμική της επιρροής της, κυρίως λόγω της ανόδου του διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Κι όμως, σε αυτή την περίοδο, που ο περισσότερος κόσμος λόγω της οικονομικής κρίσης περιφέρεται στον δρόμο ανασφαλής, απογοητευμένος και αδιάφορος απέναντι στο lifestyle και την παραπληροφόρηση της πλειοψηφίας των μέσων ενημέρωσης, το «Survivor» κατάφερε να κεντρίσει το ενδιαφέρον των απλών ανθρώπων μέσα από τη δημιουργία διεξόδων «ταύτισης» αλλά και «χαλάρωσης». Ο θεατής μέσα από την οθόνη του ταξιδεύει συναισθηματικά και συμμαχικά με αυτόν που κερδίζει, γοητευμένος, παραλληλίζοντας τη δική του επιβίωση με αυτή του νικητή…

Πρωταγωνιστές, που μάχονται με σκληρότητα και φιλοδοξία μπροστά στο μάτι του «μεγάλου αδελφού», που καταγράφει ναρκισσιστικά τις επιδόσεις και διακρίσεις, αυτολατρεύονται μέσα στην ομάδα με θετικά και αρνητικά κριτήρια. Το «σύνδρομο της αρένας» από την αρχαία Ρώμη μεταφέρθηκε στις οθόνες μας, ζώντας μια επιβίωση που ο καθένας τη ζηλεύει αλλά και ουσιαστικά την αποφεύγει, απολαμβάνοντας μόνο τη δράση με την εμπλοκή του, αλλά… από απόσταση!

Στο εσωτερικό του «Survivor», εδώ και περίπου τρεις μήνες, «Διάσημοι» και «Μαχητές» συμμετέχουν σε «αγώνες πείνας», με σκοπό να κερδίσουν τα έπαθλα των αγωνισμάτων και στο τέλος οι πιο δυνατοί από αυτούς (σωματικά και ψυχολογικά) να οδηγηθούν στην ολοκλήρωση του παιχνιδιού. Από την άλλη, στο εσωτερικό της ελληνικής κοινωνίας της «κρίσης», εδώ και περίπου εφτά χρόνια, ανώτερα και κατώτερα κοινωνικοοικονομικά στρώματα μάχονται για να κρατηθούν μακριά από τον «πάτο του πηγαδιού». Χιλιάδες συμπολίτες μας χάνουν καθημερινά τη δουλειά, το σπίτι, την αξιοπρέπεια και ένα κομμάτι από την ψυχική τους υγεία, καθώς το χάσμα των κοινωνικών ανισοτήτων και η φτώχεια μεγαλώνουν.

Το ζήτημα των ψυχικών και σωματικών αντοχών θεωρείται σημαντικό και στις δύο περιπτώσεις. Αν και οι παραγωγοί δηλώνουν ότι επιμελούνται και ελέγχουν τακτικά τα επίπεδα της γενικής υγείας των παικτών, κανείς δεν μπορεί να διαψεύσει το γεγονός ότι το σώμα σε συνθήκες ακραίας στέρησης υφίσταται ανεπανόρθωτο οργανικό «σοκ». Συγχρόνως, ο διάχυτος ανταγωνισμός στο εσωτερικό του παιχνιδιού σε συνδυασμό με την υπερπροβολή των προσώπων των παικτών στη δημοσιότητα προσομοιάζει σε σημαντικό βαθμό με κατηγορία ψυχοκοινωνικού πειράματος, με αβέβαιες επιπτώσεις για τις πραγματικές ζωές των πρωταγωνιστών στο μέλλον.

Ομως τα πράγματα για μια μεγάλη μερίδα του πληθυσμού δεν διαφέρουν και πολύ από αυτό το καθεστώς και ίσως θα μπορούσαμε να πούμε ότι το «Survivor», μέσα από τις ίντριγκες, τον ακραίο ανταγωνισμό, την ιδιοτέλεια και την εγωκεντρικότητά του, αποτελεί μια μικρογραφία της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας. Από αυτή την άποψη, λοιπόν, το «Survivor» ίσως να είναι ένα διδακτικό τηλεπαιχνίδι, το οποίο κάνει όλους εκείνους που απολαμβάνουν ορισμένα κοινωνικά προνόμια να νιώθουν (προς το παρόν) ασφαλείς και όλους όσοι στερούνται να ζουν με την ελπίδα της αντοχής και της ανατροπής. Δεν είναι επομένως τυχαίο που το «Survivor» ως κατηγορία τηλεπαιχνιδιού γνώρισε τόσο μεγάλη απήχηση στην Ελλάδα εν καιρώ οικονομικής κρίσης.

Πολλές φορές έχουμε ανάγκη να παρατηρήσουμε στους άλλους αυτά που μας φοβίζουν για τον εαυτό μας. Με αυτό τον τρόπο νιώθουμε ασφαλείς για το παρόν και προετοιμαζόμαστε υποσυνείδητα για το μέλλον. Από εκεί και πέρα, είναι στο χέρι μας εάν αυτό που βλέπουμε θα μας κινητοποιήσει ή θα μας ακινητοποιήσει για τα καλά…

 

 

* Νευρολόγος – Ψυχίατρος, Πρόεδρος του Ινστιτούτου Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας. Δωρεάν Συμβουλευτική Γραμμή Σεξουαλικής Υγείας: 210 7797979

 

Το παρόν κείμενο δημοσιεύτηκε στο ένθετο ΙΔΕΟΓΡΑΜΜΑΤΑ που κυκλοφορεί με την εφημερίδα «Νέα Σελίδα», 2/07/2017