Από την επομένη κιόλας των ευρωεκλογών της 26ης Μαΐου τα κόμματα και κυρίως η Νέα Δημοκρατία ανακάλυψαν τη λεγόμενη «μεσαία τάξη» ως κυρίαρχο και καθοριστικό παράγοντα διαμόρφωσης των πολιτικών εξελίξεων στη χώρα. Μια «μεσαία τάξη» που όλοι παραδέχονται ότι υπερφορολογήθηκε και συρρικνώθηκε από τις σκληρές πολιτικές λιτότητας των μνημονίων και η περαιτέρω συρρίκνωση της οποίας -κατά τον ΟΟΣΑ- αποτελεί κίνδυνο για τη δημοκρατία.
Του Σωτήρη Καψώχα
[email protected]
Η υλοποίηση δύο μνημονίων εξαέρωσε 60 δισ. ευρώ από την ελληνική οικονομία ή, αλλιώς, το 25% του ΑΕΠ.
Το ίδιο διάστημα έβαλαν λουκέτο 250.000 επιχειρήσεις και 300.000 δοκιμάστηκαν από την κρίση. Πάνω από 800.000 μικρομεσαίοι φορτώθηκαν με χρέη σε Δημόσιο και Ταμεία
Το ερώτημα που τίθεται καθημερινά πλέον στο τραπέζι της πολιτικής αντιπαράθεσης είναι ποια είναι αυτή η «μεσαία τάξη» και ποιος την πλήγωσε τελικά από τα επαχθή μνημόνια που επιβλήθηκαν στη χώρα την περίοδο 2010-2018. Από τα επίσημα στοιχεία (απογραφή 2011 της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής) προκύπτει ότι το 2011 το 68,3% των απασχολούμενων στο σύνολο της χώρας ήταν μισθωτοί, ενώ το 31,7% ανήκε σε όλες τις άλλες κατηγορίες (εργοδότες, αυτοαπασχολούμενοι, επιτηδευματίες κ.λπ.).
Τα επόμενα χρόνια, λόγω της οικονομικής κρίσης και των σκληρών πολιτικών λιτότητας, υπήρξαν ανακατατάξεις στην κοινωνική και οικονομική δομή της χώρας. Ανακατατάξεις που επηρέασαν συμμετρικά τις βασικές συνιστώσες της ταξικής της συγκρότησης.
Για να δούμε τι κατεγράφη στην ελληνική κοινωνία την περίοδο των μνημονίων:
Το 2010 η Ελλάδα εισέρχεται στα μνημόνια. Στη χώρα ξεσπά η μεγαλύτερη οικονομική και κοινωνική κρίση στη νεότερη ιστορία της. Μέχρι το 2014 και αφού εφαρμόστηκαν δύο μνημόνια, 60 δισ. ευρώ ή, αλλιώς, το 25% του ΑΕΠ εξαερώνονται. Περίπου 250.000 επιχειρήσεις κλείνουν και άλλες 300.000 συνεχίζουν να βολοδέρνουν μεταξύ φθοράς και πλήρους απαξίωσης, προσδοκώντας το θαύμα της επιβίωσης. Πάνω από 800.000 μικρομεσαίοι επιχειρηματίες φορτώνονται με χρέη προς τους ασφαλιστικούς φορείς, το Δημόσιο και τις τράπεζες. Ταυτόχρονα, έκρηξη σημειώθηκε και στο ιδιωτικό χρέος επιχειρήσεων (υπολογίζεται ότι αυξήθηκε κατά 300%) με τραγικές επιχειρηματικές καραμπόλες, ενώ 850.000 πρώην εργαζόμενοι στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις της χώρας βρέθηκαν στη δίνη της ανεργίας (εκτινάχτηκε στο 28,5%).
Μέσα σε αυτή την «κόλαση του Δάντη» οι κυβερνήσεις της περιόδου, υλοποιώντας τις επιταγές των δανειστών, ολοκλήρωναν την επιχειρηματική και κοινωνική συντριβή με το ανηλεές κυνηγητό των πολιτών που είχαν χρέη σε Δημόσιο και σε ασφαλιστικά ταμεία. Μη πληρωμή δύο μηνιαίων εισφορών σήμαινε αυτομάτως διακοπή της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης για τους ίδιους και τα προστατευόμενα μέλη, στα οποία συνέχιζαν όμως να τη χρεώνουν αν και δεν την παρείχαν.
Από οφειλές 3.000 ευρώ και πάνω οδηγούνταν στα δικαστήρια και λαμβάνονταν καταδικαστικές αποφάσεις. Είτε ένας τυχαίος έλεγχος από την αστυνομία στον δρόμο είτε μια σύλληψη έξω από το σπίτι ή την επιχείρηση για αναγκαστική εκτέλεση της ποινής οδηγούσαν αυτομάτως στη φυλακή. Και σε κινητοποιήσεις συγγενών, φίλων, συναδέλφων και απλού κόσμου για να συγκεντρωθεί το ποσό της αποτροπής της φυλάκισης ή της αποφυλάκισης.
Μικρομεσαίοι στη μέγγενη
Ανελέητα χτυπήθηκε η επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα, κυρίως η μικρή και μεσαία, δίπλα στο κλείσιμο, βεβαίως, πολύ μεγάλων ομίλων εντός της μνημονιακής περιόδου. Την πρώτη διετία τα φαινόμενα ήταν πολύ έντονα. Σύμφωνα με τις καταγραφές της ΓΣΕΒΕΕ, περισσότερες από 100.000 επιχειρήσεις έκλεισαν μεταξύ 2010 και 2012, όταν χάθηκαν 500.000 θέσεις απασχόλησης, ενώ το δίχτυ κοινωνικής προστασίας ήταν ανύπαρκτο, με αποτέλεσμα η οικονομική κρίση να αρχίσει να μετατρέπεται πια και σε ανθρωπιστική.
Για να γίνει αντιληπτή η έκταση του χτυπήματος που δέχτηκε ο ιδιωτικός τομέας κατά τη διάρκεια της γενικευμένης ύφεσης -συμπεριλαμβανομένου και του «προοιμίου» της επιβολής των μνημονίων- αξίζει να σημειωθεί ότι από το 2008 έως το 2016 είχαν χαθεί 244.714 επιχειρήσεις. Από τις 858.685 που καταμετρήθηκαν το 2008, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, είχαν μειωθεί στις 613.973 στα τέλη του 2015. Μαζί τους χάθηκαν και 842.670 χιλιάδες θέσεις, ενώ σε όρους προστιθέμενης αξίας η εξαφάνιση μεγάλων εταιρειών αφαίρεσε και 30,31 δισ. ευρώ προϊόντος.
Περί υπερφορολόγησης
Σύμφωνα με απόσπασμα από την Εκθεση του Γραφείου Προϋπολογισμού της Βουλής τον Ιανουάριο του 2014, επί κυβέρνησης Σαμαρά – Βενιζέλου περιγράφεται το πρόβλημα ως εξής:
«Θα πρέπει να ληφθούν υπόψη και τα εξής σχετικά με την υπερφορολόγηση των Ελλήνων πολιτών, ιδίως την τελευταία τριετία 2011-2013:
- Από το 2010 αυξάνεται συνεχώς η φορολογία, όταν την ίδια περίοδο μειώνονται οι μισθοί και οι συντάξεις και η ανεργία ανεβαίνει. Το γεγονός αυτό έχει οδηγήσει σε επιδείνωση των όρων διαβίωσης των πολιτών.
- Οι ανώτατοι φορολογικοί συντελεστές για κάθε κατηγορία εισοδήματος στην πραγματικότητα είναι μεγαλύτεροι, καθώς με την έκτακτη εισφορά αλληλεγγύης επιβάλλεται επιπλέον φόρος από 1% έως 4%.
- Ο φόρος εισοδήματος για μισθωτούς και συνταξιούχους έχει έως και επταπλασιαστεί από το 2010 μέχρι σήμερα, ενώ ο φόρος που θα πληρώσουν οι ελεύθεροι επαγγελματίες θα είναι αυξημένος έως και εννέα φορές.
- Το συνολικό ποσό που πληρώνουν οι φορολογούμενοι για τα ακίνητα επταπλασιάστηκε από το 2009, φτάνοντας τα 3,5 δισ. ευρώ από μόλις 500 εκατ. ευρώ.
- Στα ακίνητα προστέθηκε και ο φόρος υπεραξίας.
- Ο ΦΠΑ αυξήθηκε από το 2010 τέσσερις φορές.
- Τα τεκμήρια και τα τέλη κυκλοφορίας αυξήθηκαν από το 2010 δύο φορές, ενώ οι φόροι στα καύσιμα τρεις φορές.
- Από τον Μάιο του 2010 επιβλήθηκε για πρώτη φορά φόρος στην κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος και από το 2011 και στο φυσικό αέριο. Η εξίσωση των φορολογικών συντελεστών στο πετρέλαιο θέρμανσης και κίνησης οδήγησε σε αύξηση των φόρων κατά 450%».
Καταπέλτης η έκθεση του Γραφείου Προϋπολογισμού της Βουλής τον Ιανουάριο του 2014 για τα πεπραγμένα της κυβέρνησης Σαμαρά – Βενιζέλου
Με απόφαση του τότε υπουργού Οικονομικών, Γιάννη Στουρνάρα, της κυβέρνησης Σαμαρά – Βενιζέλου το καλοκαίρι του 2013, αυξημένους φόρους καταβάλλουν από 1/1/2014 οι ελεύθεροι επαγγελματίες και οι επιτηδευματίες μετά τις αλλαγές στον τρόπο φορολόγησης των εισοδημάτων τους. Μεταξύ αυτών είναι η κατάργηση του αφορολόγητου ορίου των 5.000 ευρώ, η κατάργηση των φοροαπαλλαγών και η επιβολή φόρου 26% από το πρώτο ευρώ του ετησίου εισοδήματος, που εκτινάσσει στα ύψη τη φορολογική επιβάρυνση εκατοντάδων χιλιάδων επαγγελματιών. Στους «άτυχους» του νέου φορολογικού συστήματος είναι οι ελεύθεροι επαγγελματίες με ετήσια εισοδήματα έως 55.000 ευρώ και όσοι πιαστούν στην «τσιμπίδα» των τεκμηρίων διαβίωσης.
Στα νέα μέτρα περιλαμβάνονται η αύξηση του τέλους επιτηδεύματος στα 650 ευρώ για ατομικές εμπορικές επιχειρήσεις και ελεύθερους επαγγελματίες και η επιβολή προκαταβολής φόρου για το επόμενο έτος με συντελεστή 55%.
Επιβαρύνσεις χωρίς τέλος
Όπως προκύπτει από τα στοιχεία του υπουργείου Οικονομικών και της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων, από τους φόρους που επιβλήθηκαν από το 2010 μέχρι σήμερα, το 83% επιβλήθηκε από το 2010 έως το 2014 και το 17% από το 2015 έως το 2019.
Η απώλεια εισοδήματος για κάθε φορολογούμενο την περίοδο 2010-2014 ξεπέρασε τα 6.500 ευρώ τον χρόνο, σε αντίθεση με την περίοδο 2015-2018, όταν επί της ουσίας τα εισοδήματα έμειναν στάσιμα. Σύμφωνα με στοιχεία της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων, την περίοδο 2010-2014 χάθηκαν εισοδήματα περίπου 24 δισ. ευρώ, ενώ την περίοδο 2015-2018 από τα εισοδήματα χάθηκαν 1,6 δισ. ευρώ. Ειδικότερα, τα δηλωθέντα εισοδήματα το 2010 ήταν 100,3 δισ. ευρώ, το 2015 υποχώρησαν στα 75,2 δισ. ευρώ, ενώ το 2017 διαμορφώθηκαν στα 73,6 δισ. ευρώ.
Οι ελεύθεροι επαγγελματίες – επιτηδευματίες το 2010 δήλωναν εισοδήματα ύψους 24 δισ. ευρώ και σήμερα δηλώνουν εισοδήματα μειωμένα κατά 60%, ενώ πλέον ανέρχονται σε 610.000 από περίπου 1 εκατομμύριο που ήταν το 2010. Από τα στοιχεία της ΑΑΔΕ προκύπτει ότι την περίοδο 2010-2014 τα εισοδήματα μειώθηκαν κατά 78%, ενώ από το 2015 μέχρι σήμερα συρρικνώθηκαν κατά 22%. Η κατάργηση του αφορολόγητου ορίου και η αύξηση των συντελεστών ήταν οι βασικές αιτίες που με το έναν ή τον άλλο τρόπο οδήγησαν στη μείωση των δηλωθέντων εισοδημάτων τους. Τα τελευταία χρόνια στους βασικούς λόγους εντάσσεται και η αύξηση των ασφαλιστικών εισφορών.
Αλλαγή εικόνας
Την περίοδο 2015-2018, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Γενικού Εμπορικού Μητρώου (ΓΕΜΗ), συστάθηκαν πάνω από 135.000 νέες επιχειρήσεις, αντιστρέφοντας την αρνητική εικόνα και δημιουργώντας ένα θετικό ισοζύγιο μεταξύ εγγραφών και διαγραφών της τάξης των 31.330 επιχειρήσεων. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του ΓΕΜΗ:
* Το 2015 είχαμε 43.846 συστάσεις νέων εταιρειών και 24.846 διαγραφές.
* Το 2016 είχαμε 28.463 εγγραφές νέων επιχειρήσεων και 36.881 διαγραφές.
* Το 2017 ιδρύθηκαν 30.077 νέες επιχειρήσεις και έκλεισαν 24.046.
* Το 2018 εκτινάχθηκε ο αριθμός των νεοϊδρυόμενων επιχειρήσεων στις 33.174, ενώ έκλεισαν 18.457 επιχειρήσεις.
Σταδιακά, η σχέση «πόσες επιχειρήσεις κλείνουν – πόσες επιχειρήσεις ανοίγουν» σταθεροποιείται, για να περάσει σε θετικό πρόσημο το 2017 και να συνεχιστεί η θετική πορεία με αυξανόμενο ποσοστό το 2018.
Στη διαμόρφωση αυτής της σχέσης σημαντικό ρόλο έπαιξε το νομοθετικό έργο της κυβέρνησης, με πιο χαρακτηριστικά νομοσχέδια τον νέο αναπτυξιακό νόμο, τον νόμο για τα επιμελητήρια και τον εκσυγχρονισμό του ΓΕΜΗ, τον νόμο για τις προμήθειες και τις δημόσιες συμβάσεις, τον νόμο για το υπαίθριο εμπόριο, τον εξωδικαστικό μηχανισμό, τη δεύτερη ευκαιρία για όσους πτώχευσαν χωρίς δόλο και τον εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας για τις Α.Ε. και τις ΕΠΕ (έπειτα από 98 χρόνια).
Την περίοδο 2015-2018 συστάθηκαν πάνω από 135.000 νέες επιχειρήσεις
Επίσης, την αλλαγή του νόμου για την αδειοδότηση των επιχειρήσεων (σύσταση εταιρείας όποιας μορφής σε λίγα λεπτά), τις αναλογικές εισφορές στα ασφαλιστικά ταμεία (το 86% των μικρομεσαίων επιχειρήσεων πληρώνει χαμηλότερες εισφορές), τη δημιουργία του ΕΦΚΑ, τον επανυπολογισμό των εισφορών αναδρομικά από το 2002, τις 120 δόσεις με κούρεμα έως 80% των προσαυξήσεων, τη λήξη της ομηρίας πάνω από 60.000 ανθρώπων που δεν θα έπαιρναν ποτέ σύνταξη και θα είχαν μόνο χρέη, τις δεκάδες χιλιάδες μικρομεσαίες επιχειρήσεις που εντάχθηκαν στο πρόγραμμα ΕΣΠΑ της περιόδου 2014-2020 (το μεγαλύτερο ποσοστό απορροφητικότητας στην ΕΕ για πρώτη φορά), τα δεκάδες χρηματοδοτικά εργαλεία που νομοθετήθηκαν, τη σταθερή συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης.
Τέλος, νομοθετήθηκε η μείωση των (υψηλών) συντελεστών φορολόγησης κατά 1 μονάδα το έτος για τέσσερα έτη. Μειώθηκαν οι ασφαλιστικές εισφορές κατά 30%, εξαγγέλθηκαν η κατάργηση της εισφοράς αλληλεγγύης για εισόδημα μέχρι 20.000 ευρώ και η μείωση για τα μεγαλύτερα εισοδήματα, μειώθηκε η φορολογία των μερισμάτων, εξαγγέλθηκε η μείωση κατά 50% της προκαταβολής φόρου, αυξήθηκε σημαντικά η απόσβεση των επενδύσεων, αυξήθηκε ο βασικός μισθός κατά 11% κι εξαγγέλθηκε περαιτέρω αύξηση για τα δύο επόμενα χρόνια, δεν μειώθηκαν οι συντάξεις, δεν μειώθηκε το αφορολόγητο, μειώθηκε όμως η ανεργία σε τέσσερα χρόνια 8 μονάδες με στόχο να μειωθεί άλλες 8 μονάδες τα επόμενα τέσσερα χρόνια.
Όλα αυτά σημαίνουν καλύτερους όρους λειτουργίας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, σημαίνουν διεύρυνση του οικονομικού αντικειμένου (περισσότερα χρήματα σε αγορά, εξαγωγές, τουρισμό). Όλα αυτά συμβαίνουν μετά την έξοδο της χώρας από τα μνημόνια και τα προγράμματα δημοσιονομικής προσαρμογής, καθώς πλέον υπάρχει μεγαλύτερο περιθώριο άσκησης αυτόνομης πολιτικής σε σχέση με την προηγούμενη μνημονιακή κατάσταση.
Δημοσιεύτηκε στο φύλλο 107 της «Νέας Σελίδας» την Κυριακή 23/6
