ΜΟΕ Ελλάδας – Τουρκίας: Τι είναι και τι ισχύει μέχρι σήμερα



3 Δεκεμβρίου 2019 · Ώρα δημοσίευσης: 6:04 μμ · Τελευταία τροποποίηση: 7:06 μμ


Πολύς λόγος γίνεται τις τελευταίες ώρες για τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.

Τον γύρο του διαδικτύου έκανε το απόγευμα της Τρίτης η είδηση ότι η Ελλάδα αποφάσισε το «πάγωμα» κάθε διαλόγου σχετικά με τα ΜΟΕ με την Τουρκία, αντιδρώντας στις προκλητικές ενέργειες της Άγκυρας το τελευταίο χρονικό διάστημα.

Όπως τονίζεται από το υπουργείο Εθνικής Άμυνας, η απόφαση ελήφθη μετά τις τελευταίες εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και την υπογραφή μνημονίου κατανόησης μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, την στρατιωτική ένταση που προκαλείται από κύκλους της ‘Αγκυρας και από την πίεση που προκαλείται από τις μεταναστευτικές ροές.

Λίγο αργότερα, κυβερνητικές πηγές δήλωναν ότι δεν παγώνουν τα ΜΟΕ συνεχίζονται οι τεχνικές συζητήσεις με την Άγκυρα και αναμένεται να οριστούν οι ημερομηνίες συνάντησης ανάλογα με την πρόοδο των συζητήσεων. «Δεν θα παγώναμε τα ΜΟΕ λίγες ώρες πριν τη συνάντηση με Ερντογάν», σημείωναν χαρακτηριστικά.

Υπενθυμίζεται ότι αύριο Τετάρτη, αναμένεται συνάντηση του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζίπ Ταγίπ Ερντογάν, παρουσία των υπουργών Εξωτερικών και ‘Αμυνας των δύο χωρών.

Τι είναι τα ΜΟΕ

Η χρήση των ΜΟΕ αποτελεί μια διπλωματική τακτική η οποία αφορά ζητήματα χαμηλής πολιτικής τα οποία άπτονται της καθημερινότητας των πολιτών των δυο κοινοτήτων.

Στόχος των ΜΟΕ είναι να δημιουργήσουν ένα κλίμα αμοιβαίας εμπιστοσύνης ανάμεσα στις δυο κοινότητες. Πολλές φορές λειτουργούν ως υποκατάστατο εν τη απουσία ουσιαστικών διαπραγματεύσεων με στόχο να παραμείνει ανοικτός ο δίαυλος επικοινωνίας σε περιόδους αυξημένης δυσπιστίας και καχυποψίας.

Τα ΜOE, ως πρακτική διεθνούς πολιτικής, μας προέκυψαν μετά την ελληνοτουρκική κρίση του Μαρτίου του 1987, όταν η Τουρκία αποφάσισε να στείλει στο Αιγαίο για έρευνες το ερευνητικό σκάφος «Σισμίκ».

Οι ελληνοτουρκικές συνομιλίες, μεταξύ των τότε υπουργών Εξωτερικών της Ελλάδας Κάρολου Παπούλια και της Τουρκίας Μεσούτ Γιλμάζ για την υιοθέτηση ΜΟΕ, ξεκίνησαν τον Μάιο του 1988 στην Βουλιαγμένη.

Κατόπιν διαπραγματεύσεων, οι δυο πλευρές κατέληξαν στο ομώνυμο μνημόνιο το οποίο προέβλεπε:

α) Αμφότερα τα μέρη θα αναγνώριζαν το δικαίωμα στη χρήση της ανοιχτής θάλασσας και του διεθνούς εναέριου χώρου.

β) Κατά την διεξαγωγή εθνικών στρατιωτικών δραστηριοτήτων, θα επιδίωκαν την αποφυγή της παρακώλυσης της ομαλής ναυσιπλοΐας και εναέριας κυκλοφορίας.

γ) O σχεδιασμός ασκήσεων, που απαιτούν έκδοση ΝΟΤΑΜ, να υλοποιείται με τρόπο ώστε να αποφεύγεται η απομόνωση περιοχών.

δ) Με στόχο την επίτευξη των ανωτέρω, οι δυο πλευρές θα επικοινωνούσαν δια της διπλωματικής οδού.

Λίγους μήνες μετά, τον Σεπτέμβριο του 1988, υπέγραψαν στην Κωνσταντινούπολη ένα δεύτερο μνημόνιο, το οποίο προέβλεπε τα εξής:

α) Τα πλοία και αεροσκάφη θα δρούσαν σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και τους κανόνες καλής συμπεριφοράς.

β) Οι ναυτικές μονάδες των μερών θα απείχαν από πράξεις παρενόχλησης.

γ) Οι ναυτικές μονάδες επιτήρησης δεν θα παρεμπόδιζαν τα πλοία του άλλου μέρους, κατά διάρκεια ασκήσεων, με ή χωρίς πυρά.

δ) Οι πιλότοι των αεροσκαφών των δυο πλευρών θα επιδείκνυαν την ύψιστη προσοχή, όταν θα βρίσκονταν πλησίον σε αεροσκάφος της άλλης πλευράς και δεν θα έκαναν επικίνδυνους ελιγμούς για την ασφάλεια της πτήσης ή της αποστολής τους.

ε) Οι δυο πλευρές θα ενημέρωναν κατ’ αρχήν η μία την άλλη μέσω διπλωματικών διαύλων, προτού προβούν σε επίσημες δηλώσεις.

Τα μέτρα αυτά δεν απέδωσαν αποτελέσματα, καθόσον η Τουρκία αδιαφόρησε ή αρνήθηκε να συμμορφωθεί με την εφαρμογή τους.

Επισημαίνεται ότι ήταν μέτρα αποφυγής έντασης και ως εκ τούτου δεν μπορούσαν να επιλύσουν τα βασικά προβλήματα των δύο χωρών.

Η ύπαρξη ΜΟΕ δεν εμπόδισε την Τουρκία το 1995 να προχωρήσει στην απειλή κήρυξης πολέμου (casus belli) σε περίπτωση που η Ελλάδα ασκούσε το αυτονόητο κυριαρχικό της δικαίωμα για επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια και δεν δίστασε την επόμενη χρονιά στα Ίμια να θέσει για πρώτη φορά θέμα διεκδίκησης επί της ελληνικής επικράτειας με την αμφισβήτηση εθνικού χερσαίου χώρου.

Μετά τα Ίμια

Μετά την κρίση των Ιμίων, υπήρξε μια δεύτερη προσπάθεια αναθέρμανσης του θέματος των ΜΟΕ Ελλάδας-Τουρκίας και οι δύο χώρες κατέληξαν στο «Ανακοινωθέν» της Μαδρίτης το 1997.

To οποίο προέβλεπε τη δέσμευση των δύο μερών για ειρήνη, καθώς και την καταδίκη χρήσης βίας ή απειλής χρήσης βίας.

Αποδεχόταν τον σεβασμό των ζωτικών συμφερόντων των δύο χωρών που στην περίπτωση της Τουρκίας ενδεχομένως να μην είναι νόμιμα.

Αναφερόταν επίσης στην αποφυγή μονομερών ενεργειών στις οποίες θα μπορούσε να συμπεριλαμβάνεται και η επέκταση των χωρικών υδάτων από την πλευρά της χώρας μας.

Η συνέχεια στην εγκαθίδρυση ΜΟΕ μεταξύ των δύο χωρών έγινε το 2000 σε συναντήσεις των υπουργών Εξωτερικών, Γιώργου Παπανδρέου και Ισμαήλ Τζεμ.

Η τουρκική πλευρά έθεσε για συζήτηση και αποδοχή ένα νέο Μνημόνιο το οποίο περιελάμβανε μία σειρά τεχνικών διευθετήσεων με τίτλο «Στρατιωτικά Μέτρα Καλής Θελήσεως».

Εξετάστηκε κατόπιν τουρκικής προτάσεως μια συμφωνία, κατά την οποία η περιοχή στο Αιγαίο από τον 25ο μεσημβρινό και ανατολικά θα χαρακτηριζόταν ως «περιοχή αποφυγής έντασης» ανάμεσα στις δύο χώρες και σ΄ αυτή την περιοχή τα αεροσκάφη των δύο χωρών θα ήταν αφοπλισμένα. Η συμφωνία αυτή δεν προχώρησε, καθώς οδηγούσε σε περιορισμό της ελληνικής εθνικής κυριαρχίας.

Τα τελευταία χρόνια

Τον Αύγουστο του 2018 το υπουργείο Εθνικής Άμυνας είχε αναστείλει τα χαμηλής πολιτικής στρατιωτικά Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) που ισχύουν μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας, ως μέτρο πίεσης προς την Άγκυρα για την απελευθέρωση των Ελλήνων στρατιωτικών (ανθυπολοχαγού Μητρετώδη και λοχία Κούκλατζη), που κρατούνταν στις φυλακές της Αδριανούπολης.

Υπενθυμίζεται ότι τον περασμένο Φεβρούαριο, ο τότε πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας είχε συναντηθεί με τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και είχαν συμφωνήσει στην προώθηση των ΜΟΕ.

Λίγες μέρες αργότερα, ο τότε υπουργός Εθνικής Άμυνας Ευάγγελος Αποστολάκης είχε συναντηθεί με τον Τούρκο ομόλογό του, Χουλουσί Ακάρ, στο περιθώριο της Συνόδου των υπουργών Άμυνας των χωρών του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες και είχαν συζητήσει την συνέχιση του διαλόγου για τα ΜΟΕ.

Τέλος, στη συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν στη Νέα Υόρκη τον περασμένο Σεπτέμβριο, είχε αποφασιστεί να προχωρήσει σύντομα η ενεργοποίηση του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας-Τουρκίας και επιφορτίστηκαν οι υπουργοί Εξωτερικών Νίκος Δένδιας και Μεβλούτ Τσαβούσογλου να κάνουν την απαραίτητη προετοιμασία.

Με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ, huffingtonpost.gr, slpress.gr

Διαβάστε επίσης στη «Νέα Σελίδα»:

ΥΠΕΘΑ: «Παγώνουν» μέχρι νεωτέρας τα ΜΟΕ Ελλάδας – Τουρκίας

Μητσοτάκης: Θα θέσω στον Ερντογάν όλα τα θέματα της τουρκικής προκλητικότητας