Του ΒΑΣΙΛΗ ΡΟΥΒΑΛΗ
Είναι γνωστός ως τραγουδοποιός. Εχοντας ήδη καταστήσει σαφή και αναγνωρίσιμη την «ταυτότητά» του στη σύγχρονη μουσική σκηνή, διαθέτει πιστό κοινό, που τον ακολουθεί παντού. Αυτές τις μέρες αυτοσυστήνεται επίσης ως συγγραφέας και, μάλιστα, κινούμενος στον χώρο του βιβλίου για παιδιά, κυκλοφορώντας την πολυτελή έκδοση «Πες μου τ’ όνομά σου» (Μικρή Αρκτος), που συνοδεύεται από cd με δεκαπέντε παιδικά τραγούδια.
O Φοίβος Δεληβοριάς είναι αληθινός καλλιτέχνης, με αναζητήσεις στη δημιουργική του πορεία· ένας σύγχρονος σαραντάρης, γνώστης του κόσμου και των συντεταγμένων του αλλά και διαρκώς αναζητητής του ουτοπικού μέσα από την τέχνη. Στη συνέντευξη που παραχώρησε στη «Νέα Σελίδα» δείχνει ότι αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα μέσα από αυτό το πρίσμα: «Εγώ πιστεύω ότι όταν η πολιτική υπηρετεί μια πραγματική συλλογικότητα και όχι απλώς μια μαζική ανάγκη, εκεί βρίσκεται το κλειδί. Εκεί βρίσκεται και το κλειδί της τέχνης».
Ποια είναι η «ειδοποιός διαφορά» μεταξύ του τραγουδοποιού και του παραμυθά; Πώς βιώνεται δημιουργικά;
Ο τραγουδοποιός είναι κατηγορία συνθέτη και στιχουργού, που είναι πιο κοντά στην αφήγηση. Χρησιμοποιεί το παραμύθι κατά βούληση. Δεν είναι απαραίτητα μυθοποιός. Μιλάει και για τις πολύ άσχημες και σκληρές πλευρές της πραγματικότητας. Αυτό που δημιουργεί με το σύνολο της δουλειάς του είναι μια κοινή διαπίστωση, μια κοινή ιστορία, μέσα στην οποία ανήκουμε όλοι μας. Υπό αυτή την έννοια, όταν έρχεται η ώρα να μιλήσει στα παιδιά και να πει ένα παραμύθι, ξέρει να το κάνει καλά, δεν του είναι ξένο.
Υπάρχει κάποια συνάρτηση με τη στιχοποιία; Ειδικά στην περίπτωσή σας, όπου οι στίχοι είναι μικρές-μεγάλες ιστορίες με αφηγηματική ροή;
Εμείς είμαστε στην πραγματικότητα κατευθείαν παιδιά των ραψωδών. Οι ποιητές όλοι παλιά έγραφαν τα λόγια τους με τη συνοδεία της μουσικής. Επομένως, είναι παράδοξο να μιλάμε για δύο διαφορετικούς κόσμους: τον κόσμο των στίχων και τον κόσμο της μουσικής. Με δεδομένο το γεγονός ότι όλα άρχισαν από τα ομηρικά έπη, την ποιητική προσπάθεια ν’ αφηγηθεί κανείς έναν πόλεμο και τις συνέπειές του, κι εμείς αυτό κάνουμε. Παίρνουμε τη ζωή με μικρούς ή μεγάλους πολέμους, την καθημερινότητα, την ιστορία και τα κάνουμε στίχο που συνοδεύεται από μουσική.
Δεν είναι οι πιο δύσκολοι κριτές τα παιδιά; Η τέχνη τα αγγίζει με μια αμεσότητα που ίσως ξαφνιάζει τον δημιουργό. Συμφωνείτε;
Ναι, βέβαια, έτσι είναι. Βλέπω την κόρη μου, η οποία δεν έχει καμία υπομονή για πράγματα θεωρητικά ή που έχουν υποκρισία με τον τρόπο που της παρουσιάζονται. Γι’ αυτό και όταν έχει να κάνει με παιδιά πρέπει κανείς να αποδίδει καλλιτεχνικά το νόημα με όσο το δυνατόν πιο σωματικό και άμεσο τρόπο. Να χρησιμοποιεί αστεία, τη μαγεία. Οσο το εξηγήσιμο γίνεται πιο ανεξήγητο τόσο το παιδί γίνεται καλύτερος ακροατής.
Η ωραία έκδοση του «Πες μου τ’ όνομά σου» είναι ένα εκδοτικό εγχείρημα που προαλείφει μια συνέχεια;
Ενδεχομένως. Κι αυτό γιατί προτάσεις για παιδικό θέατρο και παιδικό τραγούδι μού γίνονται συχνά. Ειδικά τα τελευταία χρόνια, λόγω και της κόρης μου, λέω «ναι», γιατί έτσι βρίσκω ευκαιρίες να κάνω τραγούδια που να απευθύνονται σ’ εκείνη και να τ’ ακούει εκείνη πρώτη φορά. Το να μαζευτούν 12 με 15 καινούρια παιδικά τραγούδια δεν μου φαίνεται δύσκολο.
Παίρνω ως αφορμή τον τίτλο του βιβλίου: Τελικά, το όνομά μας είναι το περίγραμμά μας; Δίνει ταυτότητα στις πραγματικότητές μας ή κάτι υποκρύπτει από αυτές;
Πιστεύω ότι το όνομά μας μάς καθορίζει, όπως επίσης και ο τρόπος που μιλάμε και οι λέξεις που χρησιμοποιούμε. Εχω γνωρίσει πρόσωπα που είναι το όνομά τους. Κι αυτό ακριβώς είναι και το νόημα του βιβλίου. Οτι ο κόσμος, σιγά σιγά, κινείται προς κάτι ανώνυμο. Αυτό συμβαίνει στους ήρωες του βιβλίου, στους γείτονες, στα ζευγάρια, στις γυναίκες που όλο μιλάνε και δεν αφήνουν το παιδί τους να μιλήσει. Ολοι αυτοί έχουν προβλήματα με τα ονόματα. Οι πράξεις τους, δηλαδή, είναι μεγαλύτερες από τα ονόματά τους. Εγώ θέλω να αντιπαραθέσουμε το όνομά μας. Να το επιλέξουμε.
Ονομα έχουν τα πράγματα και στην πολιτική… Μπορούμε να εμπιστευόμαστε τα ονόματα στον πολιτικό χώρο για την ατομική και τη συλλογική πραγματικότητά μας;
Εκεί δεν αρκούν τα ονόματα. Στην πολιτική, όπως και στη θρησκεία και σε όλα τα πράγματα που επηρεάζουν τις μάζες, μπορεί να σε κοροϊδέψει πολύ εύκολα ένα όνομα. Κι αυτό γιατί προσπαθεί να αποκαταστήσει το προσωπικό στοιχείο που υπάρχει στα ονόματα. Εγώ πιστεύω ότι όταν η πολιτική υπηρετεί μια πραγματική συλλογικότητα και όχι απλώς μια μαζική ανάγκη, εκεί βρίσκεται το κλειδί. Εκεί βρίσκεται και το κλειδί της τέχνης. Γιατί και η τέχνη μπορεί να γίνει χειραγώγηση. Πρέπει να μάθουμε να μιλάμε ξεχωριστά στον καθέναν για να βρούμε το «όλοι μαζί». Διαφορετικά, στο όνομα μιας μαζικότητας θυσιάζονται πάρα πολλά ανθρώπινα χαρακτηριστικά.
Ως τραγουδοποιός αλλά και ως άνθρωπος με δημόσια άποψη, πώς σχολιάζετε την παρούσα συνθήκη;
Με ανησυχεί πάρα πολύ το γεγονός ότι φαινόμενα διαφθοράς προηγούμενων δεκαετιών προσπαθούν με θράσος και απειλητικότητα να ανασυγκροτηθούν και να πατήσουν πόδι. Εγινε πάρα πολύ σωστά μια ανάλυση από την πλευρά του κόσμου και από την πλευρά των πολιτικών και των θεωρητικών της τελευταίας τριακονταετίας στην Ελλάδα. Αυτό που με ανησυχεί είναι ο πόλεμος ανάμεσα σε αυτό που πρέπει να γίνει και σε αυτό που γίνεται. Αλλα λέει η Δικαιοσύνη, άλλα λένε οι πολιτικοί κι άλλα οι πολίτες. Κι όλο αυτό για να διατηρηθεί το σάπιο δημιούργημα στη θέση του. Αυτό οδηγεί σε αποκολλητική διάθεση του κόσμου. Δημιουργεί μια φοβία του τύπου ό,τι και να κάνουμε, θα χάσουμε· θα νικήσει ο σάπιος, ο διεφθαρμένος. Κι έτσι δίνεται προβάδισμα στην ακροδεξιά και σε δυνάμεις του μηδενισμού.
Είναι όλα συνάρτηση μιας διεθνούς κατάστασης που, ηθελημένα ή αθέλητα, πρέπει να είμαστε όλοι ανεξαιρέτως σε εγρήγορση;
Ναι, βέβαια, έτσι ακριβώς είναι. Αν το δει κανείς καθολικά, σε παγκόσμιο επίπεδο, θα δει ότι η διάθεση παλιών δυνάμεων του κόσμου να ελέγξουν τους πόρους της γης -όχι μόνο τα χρήματα, αλλά και τους ίδιους τους φυσικούς πόρους- δημιουργεί συνθήκες και εστίες αγριότητας σε όλο τον κόσμο. Και οι μικρές χώρες, όπως η δική μας, καλούνται -θέλοντας και μη- να συμμετάσχουν σε αυτή την αγριότητα.
Σε αρκετούς από τους στίχους σας κάνετε στόχευση στη γενιά των σαραντάρηδων. Πιστεύετε ότι αυτή η γενιά θα μπορούσε να παρέμβει περισσότερο στην τώρα εξελισσόμενη συνθήκη;
Είναι μια γενιά η οποία δεν ήταν καθόλου προετοιμασμένη γι’ αυτό που λέμε «κρίση». Οι μεγαλύτεροι από μας συμμετείχαν στις συνθήκες που οδήγησαν τελικά στην κρίση. Και οι μικρότεροι από μας έβλεπαν αυτά τα άγρια φαινόμενα να έρχονται και ήταν πολύ περισσότερο συνειδητοποιημένοι από μας και αντιδρούσαν προς αυτά. Εμείς ήμασταν σαν υπνωτισμένοι. Ημασταν μια γενιά που τα είκοσι πρώτα χρόνια έζησε χωρίς τεχνολογία και από τα 20 και μετά άρχισε να παίζει στα δάχτυλα τον νέο κόσμο της τεχνολογίας. Η άποψή μου είναι ότι είμαστε μια μεταιχμιακή γενιά. Δεν θα παίξουμε ρόλο τόσο ενεργό όσο αυτός που έπαιξε η γενιά του Πολυτεχνείου ή που θα παίξουν στο μέλλον οι millennials. Εμείς ωστόσο, ακριβώς επειδή είμαστε μεταιχμιακοί, θα μπορούσαμε να παίξουμε τον ρόλο της «κιβωτού». Να διατηρήσουμε, δηλαδή, ζωντανά ορισμένα πολύ καλά στοιχεία του κόσμου που φεύγει. Οι δημιουργοί της δικής μου γενιάς πρόλαβαν τους μεγάλους ποιητές, τους μεγάλους συνθέτες. Κι εκεί είναι μαζεμένα το παρελθόν, το πνεύμα, η ιστορία. Οι καλλιτέχνες της δικής μου γενιάς δεν είναι τόσο ριζοσπάστες, αλλά διατηρούν αναμμένο ένα κεράκι.
Στο ίδιο πνεύμα, να ρωτήσω αν σκεφτόσασταν τη μουσική σας διαδρομή όπως εξελίχθηκε στη συνέχεια;
Ηξερα από μικρός ότι θα είμαι ολιγογράφος και ότι οι δουλειές μου θα είναι μια διαδοχή βιωματικών περιόδων. Κάθε τρία με πέντε χρόνια θα έβγαζα έναν δίσκο, στον οποίο θα υπήρχε το απόσταγμα μιας συγκεκριμένης ηλικίας. Αυτό που με ενδιέφερε ήταν να περιγράψω τις ηλικίες ενός παιδιού της γενιάς μου, την ιστορία του, τα προσωπικά του κολλήματα, από τα 15 του -που έβγαλα και τον πρώτο μου δίσκο- ως τα βαθιά γεράματα. Αυτές ήταν οι δηλώσεις και τα όνειρα που έκανα όταν ήμουν μικρός και τα έχω τηρήσει. Κάθε τρία τέσσερα χρόνια περιγράφω ποιητικά την ηλικία μου και την εποχή μου.
Τι θα αλλάζατε; Το να μετανιώνει ένας καλλιτέχνης για πρότερα βήματά του μπορεί να αποβεί δημιουργικό, νομίζω…
Πολλές φορές σκέφτομαι ότι θα ήθελα να αλλάξω λίγο αυτό τον αυτισμό. Αρχισα, δηλαδή, να ενδιαφέρομαι για την ιστορία και το πολιτικό γίγνεσθαι αρκετά μεγάλος, μετά τα 35 μου. Αυτό το θεωρώ σχετικό έλλειμμα. Αν ήμουν, π.χ., από τα 16 μου πιο οργανωμένος και εκτεθειμένος σε συλλογικές διαδικασίες, ίσως να ήμουν διαφορετικός. Από την άλλη, ακριβώς επειδή έζησα στον κόσμο μου, διατήρησα την αθωότητά μου. Και αισθάνομαι ότι έχω αρκετό πνευματικό αποθεματικό και αθωότητα για να αντιμετωπίσω τις προκλήσεις της κρίσης.
Παρακολουθείτε την πορεία της ελληνικής μουσικής σκηνής, κάνετε συνεργασίες με ομοτέχνους σας, δοκιμάζεστε σε διαφορετικά πράγματα. Με τη δική σας προσέγγιση, τι χρειάζεται να γίνει στη συνέχεια; Πώς θα γίνει ώστε η νεότερη γενιά να κατακτήσει τη δική της φωνή, να καθιερώσει ένα στίγμα στο παρόν;
Οπως γίνεται πάντα, αυτό δεν προγραμματίζεται. Κάθε φορά η προηγούμενη γενιά προσπαθεί να φτιάξει έναν συγκεκριμένο «υδροβιότοπο», στον οποίο θα ανθήσουν οι καινούριοι και οι παλιοί θα έχουν βασιλικές θέσεις, αλλά κάθε φορά αυτό ανατρέπεται. Η νέα γενιά έρχεται με τα δικά της υλικά και εργαλεία. Στην εποχή του ρεαλισμού, κανείς δεν περίμενε ότι θα ερχόταν το κίνημα του σουρεαλισμού. Αυτό που θα δούμε στο μέλλον θα έχει να κάνει με την επικράτηση του ψηφιακού πολιτισμού στη ζωή μας.
Η τρέχουσα επικαιρότητα έχει πολλά «σημεία τριβής» που μπορούν να εμπνεύσουν έναν δημιουργό. Εσάς πώς σας επηρεάζει δημιουργικά;
Επειδή αυτό που ζήσαμε τα τελευταία χρόνια είναι copy – paste της δεκαετίας του ’30 και αυτό που θα ζήσουμε φοβάμαι πάρα πολύ ότι θα είναι μια επανάληψη της δεκαετίας του ’40, με πολεμικές συρράξεις, πείνα και αλληλοφάγωμα, έχω πέσει με τα μούτρα στην ιστορία, στην ιστορική αντιμετώπιση των πραγμάτων. Πιστεύω ότι στον νέο μου δίσκο η πολιτική και η ιστορία θα είναι ο πυρήνας της έμπνευσής μου.
Δημοσιεύθηκε στο φύλλο 44 της «Νέας Σελίδας» το Μεγάλο Σάββατο 7 Απριλίου
