Σπύρος Σακελλαρόπουλος: Εννέα αιώνες κυπριακής ιστορίας σε έναν τόμο

ΒΙΒΛΙΟ



9 Φεβρουαρίου 2018 · Ώρα δημοσίευσης: 6:45 μμ · Τελευταία τροποποίηση: 6:45 μμ
Ξεκινώντας από τον Ριχάρδο τον Λεοντόκαρδο και φτάνοντας μέχρι το δημοψήφισμα για το Σχέδιο Ανάν, το αρχειακό υλικό που παραθέτει ο συγγραφέας κάνει συναρπαστική την ανάγνωση


Με αφορμή τις προεδρικές εκλογές στην Κύπρο -σήμερα διεξάγεται ο δεύτερος γύρος ανάμεσα στον Νίκο Αναστασιάδη και τον Σταύρο Μαλά-, αναζητήσαμε ένα βιβλίο που να μας εισάγει κατά το δυνατόν πληρέστερα και διεξοδικότερα στην πολιτική, κοινωνική και οικονομική ιστορία του νησιού, αυτού του γνωστού-άγνωστου μικρού μας αδελφού. Μελέτες για τη Μεγαλόνησο και ιδιαίτερα για τη μεταπολεμική της ιστορία, επικεντρωμένες στην ανεξαρτησία, στην εισβολή και στις αποτυχημένες προσπάθειες επίλυσης του κυπριακού προβλήματος, έχουν γραφεί πολλές από Ελληνες και ξένους ερευνητές, πολιτικούς ή πρωταγωνιστές των γεγονότων. Ωστόσο, ένας τόμος που θα παρουσίαζε συνολικά την κυπριακή ιστορία, με ταυτόχρονη εμβάθυνση και ανάλυση, μάλλον έλειπε. Αυτό το κενό έρχεται να καλύψει το βιβλίο του Σπύρου Σακελλαρόπουλου «Ο κυπριακός κοινωνικός σχηματισμός (1191-2004) – Από τη συγκρότηση στη διχοτόμηση», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Τόπος.

Το 830 σελίδων έργο -μην σας αποθαρρύνει ο όγκος- διατρέχει με εύληπτο αλλά επιστημονικά τεκμηριωμένο τρόπο εννέα αιώνες κυπριακής ιστορίας, χωρίς να κουράσει τον αναγνώστη. Η εμβόλιμη δε παράθεση αρχειακού υλικού κάνει συναρπαστική την ανάγνωση για μια περίοδο που ξεκινά από τον Ριχάρδο τον Λεοντόκαρδο για να φτάσει μέχρι το δημοψήφισμα για το Σχέδιο Ανάν. Παράλληλα, αποτελεί, όπως έχει, άλλωστε, χαρακτηριστεί, ένα εγχειρίδιο κυπριακής ιστορίας που απευθύνεται όχι μόνο σε ειδικούς στο αντικείμενο και την περίοδο, αλλά σε όλους όσοι θέλουν να έχουν σφαιρική και ταυτόχρονα σχολαστική εικόνα της ιστορικής πορείας του νησιού.

Του Δημήτρη Στεμπίλη / [email protected]

Η χρήση του όρου «κοινωνικός σχηματισμός» στον τίτλο θα μπορούσε με μια πρώτη ματιά να χαρακτηριστεί παρελκυστική, αφού ξεφυλλίζοντας το βιβλίο αμέσως καταλαβαίνεις ότι αναφέρεται σε όλη την κυπριακή ιστορία. Ωστόσο, δεν είναι καθόλου τυχαίος. Τα χαλί που ξετυλίγεται ο ιστορικο-πολιτικός χρόνος είναι υφασμένο με την κοινωνική ανάλυση. Εξάλλου, ο Σπύρος Σακελλαρόπουλος, είτε μιλά για το Νεπάλ είτε για τον Μπελογιάννη είτε για την κρίση, μας έχει συνηθίσει να περιμένουμε τη διεισδυτική κοινωνική ματιά και ανάλυσή του.

Η βασική θέση του δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας: «Αναμφισβήτητα, η ζωή των Οθωμανών και των χριστιανών αγροτών χαρακτηριζόταν από πολλά κοινά στοιχεία καθ’ όλη τη διάρκεια της Οθωμανοκρατίας, και γι’ αυτό αρκετές φορές θα εξεγερθούν από κοινού ενάντια σε άδικους κυβερνήτες και κατά της υπέρμετρης αύξησης της φορολογίας. Ωστόσο, το γεγονός αυτό δεν ακυρώνει μια άλλη όψη της πραγματικότητας, σύμφωνα με την οποία, πέρα από τα κοινά στοιχεία, υπήρχαν και σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο κοινοτήτων», όπως η πληρωμή των φόρων και τα πολιτικά δικαιώματα που ήταν ετεροβαρή υπέρ των Οθωμανών. Οι σχέσεις Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων βρίσκονται, λοιπόν, στο επίκεντρο της ανάλυσης αυτής της μακράς διάρκειας. Ο συγγραφέας σε πρόσφατη συνέντευξή του έχει επισημάνει -και μας το υπενθύμισε μιλώντας μαζί του- ότι προσπαθεί να καταδείξει πως «οι μετασχηματισμοί σε οικονομικό, πολιτικό και ιδεολογικό επίπεδο στο εσωτερικό της Κύπρου προκλήθηκαν ως συνδυασμός ενδογενών αντιθέσεων και εξωγενών επιβουλών».

Οπως είναι αναμενόμενο, στα δώδεκα κεφάλαια του βιβλίου, η παρουσίαση της περιόδου από τη Φραγκοκρατία έως και την πρώτη περίοδο της βρετανικής διοίκησης, που ξεκινά το 1878, είναι συμπυκνωμένη, αφού καταπιάνεται κυρίως με την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας και τις διεργασίες που συντελούνταν στο πλαίσιο της οθωμανικής διοίκησης. Οι εσωτερικές μεταρρυθμίσεις στα μέσα του 19ου αιώνα θα ενισχύσουν τη θέση του ελληνοκυπριακού στοιχείου και της κυπριακής Εκκλησίας, ο ρόλος της οποίας στις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις θα καταστεί στο μέλλον ιδιαίτερα σημαντικός.

Ο «σύντομος» εικοστός αιώνας ήταν για την Κύπρο μια περίοδος επιδίωξης επίλυσης προβλημάτων αλλά και δημιουργίας νέων και δυσεπίλυτων. Η δεκαετία του 1950 θα σημαδέψει την κυπριακή ιστορία και θα διαμορφώσει το πλαίσιο των εσωτερικών ανακατατάξεων και των εξωτερικών παρεμβάσεων. Ο Σακελλαρόπουλος σε αυτό φαίνεται να ακολουθεί την παράδοση των μεταπολεμικών αριστερών ιστορικών -χωρίς να είναι ο ίδιος, αλλά ξέροντας να γράφει ιστορία-, που δεν κρύβουν βαθιά το ζήτημα του πατριωτισμού και της εθνικής διάστασης του κυπριακού προβλήματος. Αυτό, μάλιστα, γίνεται με εξαιρετικά ακαδημαϊκό αλλά και πολιτικό τρόπο στα κεφάλαια που αφορούν στο Κομμουνιστικό Κόμμα Κύπρου και μετέπειτα στο ΑΚΕΛ.

Ο συγγραφέας, ωστόσο, δεν αφήνει έξω από την ανάλυσή του το στοιχείο της γεωπολιτικής, κάτι που είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τη γεωγραφική θέση της Κύπρου, και το πώς αυτή έχει καταστεί ταυτόχρονα το μεγάλο της πλεονέκτημα και το μεγάλο της μειονέκτημα.

* Δημοσιεύτηκε στη «Νέα Σελίδα» της 4ης Φεβρουαρίου 2018