Νέα κατάσταση, νέα καθήκοντα για την εξωτερική πολιτική



21 Ιανουαρίου 2020 · Ώρα δημοσίευσης: 5:44 μμ · Τελευταία τροποποίηση: 5:47 μμ


Βρισκόμαστε, χωρίς αμφιβολία, σε μια διαδικασία ραγδαίας απορρύθμισης των διεθνών σχέσεων, όπως αυτές είχαν διαμορφωθεί στον Ψυχρό Πόλεμο και κατά την πρώτη μεταψυχροπολεμική δεκαετία. Τα χαρακτηριστικά αυτής της απορρύθμισης, που ακολουθεί τη ραγδαία απορρύθμιση της παγκόσμιας οικονομίας, είναι πέντε.

Του Σωτήρη Ρούσσου *

Πρώτον, η ανάδειξη περιφερειακών δυνάμεων σε ισχυρούς παίκτες που δεν αποδέχονται τον ηγεμονικό ρόλο της υπερδύναμης στην περιφέρειά τους.

Οι περιπτώσεις της Ρωσίας, της Τουρκίας και του Ιράν αλλά και της Βραζιλίας την περίοδο διακυβέρνησης από τον Λούλα είναι ενδεικτικές.

Δεύτερον, η πολύμορφη διάβρωση και κρίση του έθνους-κράτους, με ενδεικτικά παραδείγματα τη μετατροπή των αραβικών εξεγέρσεων σε εμφύλιους πολέμους στη Συρία, τη Λιβύη και την Υεμένη και την ουσιαστική κατάρρευση του άλλοτε πανίσχυρου κράτους του Ιράκ.

Τρίτον, η ανάδειξη μη κρατικών δρώντων σε περιφερειακούς παίκτες, ιδιαίτερα στη Μέση Ανατολή, με οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ, το κουρδικό κίνημα ή ακόμη και το ISIS να υποκαθιστούν κρατικές δομές και να επηρεάζουν τις εξελίξεις πέραν των περιοχών της βάσης τους.

Τέταρτον, μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμού, είτε προσφύγων είτε μεταναστών, που δημιουργούνται από την κατάρρευση του κράτους, τις εμφύλιες συρράξεις, την κλιματική αλλαγή και τις τεράστιες ανισότητες μεταξύ Βορρά και Νότου.

Τέλος, η απορρύθμιση αφορά όχι μόνο στην παραβίαση του διεθνούς δικαίου, αλλά και στην αδιαφορία γι’ αυτούς τους στοιχειώδεις κανόνες συμπεριφοράς που εθιμικά είχαν καθιερωθεί μεταξύ των κρατών τους τελευταίους δύο και πλέον αιώνες.

Δεν δολοφονούνται, δηλαδή, αξιωματούχοι μιας χώρας, ακόμη κι όταν υπάρχει εμπόλεμη κατάσταση. Οι Σύμμαχοι δεν σκέφτηκαν να σκοτώσουν τον Ρόμελ ούτε έχουν αναφερθεί απόπειρες δολοφονίας του αρχηγού της CIA από την KGB.

Απέναντι σε αυτά τα χαρακτηριστικά η Ελλάδα έπρεπε να αναμορφώσει τις πολιτικές της και τους στρατηγικούς στόχους της στην Ανατολική Μεσόγειο, να δει κάποιους με διαφορετική οπτική και να προσθέσει κάποιους νέους, όπως η δημιουργία ασφαλούς περιβάλλοντος στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο απέναντι σε μια ενδυναμωμένη Τουρκία που επιθυμεί τον ρόλο του περιφερειακού ηγεμόνα και η αντιμετώπιση νέων προκλήσεων, θετικών και αρνητικών, όπως η ενέργεια, η κλιματική αλλαγή και οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι αλλά και οι προσφυγικές ροές.

Οι κρίσεις στη Συρία, τη Λιβύη και το Ιράκ αποτελούν συγκρούσεις πέρα από το διαμεσολαβητικό βεληνεκές της Ελλάδας.

Το Παλαιστινιακό, στο οποίο η Ελλάδα είχε παίξει σοβαρό διαμεσολαβητικό ρόλο τις δεκαετίες του 1980 και του 1990, έχει εισέλθει σε νέα φάση.

Η απόφαση Τραμπ για μεταφορά της πρεσβείας στα Ιεροσόλυμα, η ανθρωπιστική κρίση στη Γάζα και η παραγωγή τετελεσμένων από το Ισραήλ στη Δυτική Οχθη προκάλεσαν το ουσιαστικό «πάγωμα» οποιασδήποτε ειρηνευτικής διαδικασίας.

Σε αυτή τη συγκυρία η Ελλάδα πρέπει να επιλέξει διαφορετικό μεσολαβητικό ρόλο, διαμορφώνοντας το περιβάλλον για ένα πλαίσιο περιφερειακής συλλογικής ασφάλειας.

Η Ελλάδα δεν παίζει ούτε έχει υπονοήσει ότι θέλει να παίξει ρόλο στη λήξη της σύγκρουσης και στη σταθερότητα στη Λιβύη.

Δεν επιθυμεί ούτε μπορεί να πληρώσει για την ανασυγκρότηση της χώρας αυτής.

Δεν φαίνεται να επιθυμεί να στείλει στρατιώτες σε ειρηνευτική δύναμη στη Λιβύη, όπως ίσως το Κονγκό.

Δεν συμμετέχει άμεσα στη σύγκρουση ούτε επηρεάζει κανέναν σε αυτή, όπως, π.χ., η Τουρκία, η Ρωσία, τα Εμιράτα ή η Αίγυπτος.

Δεν παίζει διαμεσολαβητικό ρόλο στο λιβυκό ζήτημα, δεν οικοδομεί τέτοιο ρόλο, όπως η Αλγερία, και δεν της ζητά κανείς να παίξει τέτοιο ρόλο.

Δεν υπάρχει, δηλαδή, κανένας λόγος να την καλέσουν στη Διάσκεψη για τη Λιβύη στο Βερολίνο.

Την περίοδο 2015-2018 η Αθήνα οικοδομούσε δύο πρωτοβουλίες στην Ανατολική Μεσόγειο, τις Διεθνείς Συναντήσεις της Ρόδου για την περιφερειακή ασφάλεια και συνεργασία και την πρωτοβουλία για τον θρησκευτικό πλουραλισμό στη Μέση Ανατολή.

Μέσα από το χτίσιμο τέτοιων πρωτοβουλιών ίσως μπορούσαμε να διαμορφώσουμε ένα πλαίσιο περιφερειακής συλλογικής ασφάλειας και να συμμετάσχουμε στο Βερολίνο.

Όμως ήδη με την αλλαγή υπουργού το φθινόπωρο του 2018 οι πρωτοβουλίες αυτές εγκαταλείφθηκαν.

* Αναπληρωτής Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, www.cemmis.edu.gr

Δημοσιεύτηκε στο φύλλο 137 της «Νέας Σελίδας» την Κυριακή 19 Ιανουαρίου 2020.

Διαβάστε επίσης στη «Νέα Σελίδα»: Η Γνώμη της «Νέας Σελίδας»: Θέσεις και συμμαχίες