Ο διαμερισμός των ιματίων του ΠΑΣΟΚ

Η δημοκρατική παράταξη θα συνεχίσει να φυλλορροεί ή θα δημιουργήσει μια νέα αφετηρία για το μέλλον;



25 Αυγούστου 2019 · Ώρα δημοσίευσης: 3:32 μμ · Τελευταία τροποποίηση: 3:35 μμ


– Πρώτη δημοσίευση 24 Αυγούστου 20:42

– Τελευταία ενημέρωση 25 Αυγούστου 15:32

«Διεμερίσαντο τα ιμάτιά μου εαυτοίς και επί τον ιματισμόν μου έβαλον κλήρον» (κατά Ιωάννην 10, 24). Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος – Ελ Γκρέκο (1541-1614) στο πνευματώδες και μοναδικό έργο του «Διαμερισμός των ιματίων του Χριστού» περιγράφει με αριστοτεχνική εικόνα και χρώματα την ατομική και κοινωνική συμπεριφορά των ανθρώπων έναντι του θεανθρώπου, ενός ανδρός ή θεσμού που κατείχε εξουσία και έχασε τη δύναμή του. Ο μεγάλος στοχαστής Καζαντζάκης περιγράφει ανάλογες συμπεριφορές και χαρακτήρες.

Του Λουκά Αποστολίδη*

Ο θρησκευτικός και κοσμικός συμβολισμός των στίχων του Ιωάννη, της εικόνας του Θεοτοκόπουλου και των έργων του Καζαντζάκη είχε και έχει ιδιαίτερη θεωρητική και πρακτική αξία. Ο πρόγονός μας Μένανδρος (342-282 π.Χ.) είχε πει: «Δρυός πεσούσης πας ανήρ ξυλεύεται». Λίγο πρωτύτερα ο Θουκυδίδης (443 π.Χ.) αναφέρει: «Κοντεύει να μας γίνει συνήθεια, όταν καταρρέουν οι ισχυροί, να λοιδορούνται ή να ελεεινολογούνται από τους αήθεις».

Αυτή η συνήθεια πλέον διαπερνάει όλο το κοινωνικό σώμα. Σήμερα, μάλιστα, λαμβάνει στον τεχνολογικό μας κόσμο (twitter, τηλεόραση κ.α.) τεράστιες διαστάσεις. Οι «καθ’ έξιν λασπολόγοι», οι ωφελιμιστές, οι μηδενιστές έχουν τη δυνατότητα μέσα από το διαδίκτυο να στέλνουν τις ύβρεις σε όλον τον πλανήτη. Με κάθε μέσο την αδυναμία τους ή την κακοτυχία τους την αποδίδουν σε αυτούς που είχαν εξουσία και την έχασαν. Αυτοί πρέπει, όπως ο Χριστός, να άρουν τις αμαρτίες του κόσμου και τις αδικίες που τους κατατρέχουν.

Στο πολιτικό πεδίο με τον «πολεμικό» ανταγωνισμό, αυτή η συνήθεια παίρνει καθολικά χαρακτηριστικά. Αξίζει κανείς, άνθρωπος ή θεσμός, να παλέψει να τη γιατρέψει. Η συνήθεια όμως αυτή παλαιόθεν στο έθνος μας έχει γίνει δεύτερα φύση. Τα ένστικτα προτρέχουν της λογικής. Κλασικό παράδειγμα των ημερών μας η συντριβή του ΠΑΣΟΚ με την επιβολή των μνημονίων (1ου και 2ου).

Η χρεοκοπία της χώρας είχε έναρξη το 2007-2008 με τεράστιες κοινωνικές εκρήξεις. Το 2009 το ΠΑΣΟΚ έρχεται στην εξουσία με 3 εκατ. ψηφοφόρους. Το 2010 επιβάλλεται από τους δανειστές το 1ο μνημόνιο. Ανελέητος πόλεμος ύβρεων ανάμεσα στα κόμματα μέχρι το 2015. Η πτώση του ΠΑΣΟΚ ήταν ραγδαία: από τα 3 εκατ. ψηφίστηκε μόλις από 300 χιλιάδες. Ο ΣΥΡΙΖΑ, με τον «ριζοσπαστικό» αντιμνημονιακό λόγο, προσπάθησε να φορτώσει όλες τις αμαρτίες της χώρας από τη μεταπολίτευση στα παλιά κόμματα εξουσίας ΠΑΣΟΚ – ΝΔ.

Σε αυτή την ταραχώδη περίοδο, αντί τα κόμματα να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα της χρεοκοπίας, ελεεινολογούσαν το ΠΑΣΟΚ και με κάθε προσπάθεια επεδίωξαν να διαμοιράσουν τα ιμάτια του ΠΑΣΟΚ. Να ωφεληθούν, ακόμη και αν τα εθνικά συμφέροντα, η οικονομία και τα προβλήματα ζητούσαν προτάσεις και λύσεις και όχι λασπολογία και ύβρεις. Ο ιστορικός θα καταγράψει την αλήθεια, ότι αυτοί που «λοιδορούσαν» ή «ελεεινολογούσαν» την κατάρρευση του ΠΑΣΟΚ έγιναν συνεχιστές -και μάλιστα πιο πιστοί- στην εκτέλεση και του 2ου και 3ου μνημονίου.

Η συγκυρία και η αδυναμία της ηγετικής ομάδας του ΠΑΣΟΚ να διαχειριστεί την κρίση δημιούργησε συνθήκες φυγής τόσο στελεχών όσο και του εκλογικού σώματος. Κλονίστηκε η εμπιστοσύνη ανάμεσα στο κόμμα και τους πολίτες και της κοινωνίας με το κράτος. Η συνεργασία ΠΑΣΟΚ – ΝΔ και ολίγον ΔΗΜΑΡ (2012-2015) ωφέλησε τη ΝΔ και έβλαψε στρατηγικά και εκλογικά το ΠΑΣΟΚ. Σε αυτές τις συνθήκες, ακόμη και κοινοβουλευτικά στελέχη προχώρησαν στο ΣΥΡΙΖΑ, ως ανερχόμενη πολιτική δύναμη εξουσίας.

Με ανοιχτή αγκαλιά γίνονταν αποδεκτά τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ, αλλά ταυτόχρονα ο πόλεμος και οι ύβρεις για το κόμμα και την ιστορία του ήταν τόσο άγριες και χυδαίες που υποβάθμιζαν τον δημόσιο πολιτικό λόγο. Ακόμη και ο Γιώργος Παπανδρέου δημιούργησε το δικό του κόμμα, το ΚΙΔΗΣΟ, μοιράζοντας ό,τι από τα λάφυρα του εκλογικού σώματος του ιστορικού ΠΑΣΟΚ είχε απομείνει. Αφού όλα τα κόμματα έβριζαν το ισχνό και αποδυναμωμένο ΠΑΣΟΚ, οι πάντες προσπαθούσαν να λεηλατήσουν τα στελέχη του και την εκλογική του δύναμη.

Ο διαμερισμός των ιματίων του ΠΑΣΟΚ, φαίνεται, δεν έχει τελειώσει ακόμη. Με μια ματιά στο σημερινό πολιτικό σκηνικό θα διαπιστώσει κανείς ότι τρεις πρώην γενικοί γραμματείς (Χρυσοχοΐδης, Ξενογιαννακοπούλου και Ραγκούσης) αλλά και πολλά άλλα στελέχη βρίσκονται στον ΣΥΡΙΖΑ και τη ΝΔ. Το παράδοξο είναι ότι ενώ ο θεσμός, το κόμμα, καθυβρίζεται πολιτικά, τα πρωτοκλασάτα στελέχη του, που καθοδηγούσαν αυτό το κόμμα, είναι ιδιαιτέρως προσφιλή σε άλλους πολιτικούς σχηματισμούς.

Βέβαια οι δύο νέοι μονομάχοι, τα κόμματα εξουσίας ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ, ωφελήθηκαν και ωφελούνται από την πτώση του ΠΑΣΟΚ. Δεν θέλω να σχολιάσω τις ατομικές συμπεριφορές των στελεχών που συνεισέφεραν στον διαμερισμό των ιματίων ενός ιστορικού θεσμού, θα τους κρίνει ο λαός. Μηδένα προ τους τέλους μακάριζε. Δεν θέλω να σχολιάσω την καιροσκοπική – ωφελιμιστική στάση όσων βρίζουν το ΠΑΣΟΚ, αλλά ταυτόχρονα τους αρέσει να μοιράζουν τα ιμάτιά του, θα τους κρίνει η Ιστορία.

Κεντρικά πολιτικά ερωτήματα

Τι γίνεται όμως με την ηγεσία του μικρού σήμερα ΠΑΣΟΚ, που παρακολουθεί αυτές τις εξελίξεις και στωικά αναφωνεί «μην μας λεηλατείτε άλλο» ή στην κάλπη της 7ης Ιουλίου «αντέξαμε στη λεηλασία απέναντι στην παλιά Δεξιά, τη ΝΔ, και τη νέα Δεξιά, τον ΣΥΡΙΖΑ»!

Εκ των πραγμάτων τίθενται ορισμένα κεντρικά πολιτικά ερωτήματα, πέραν των ατομικών και κοινωνικών συμπεριφορών στελεχών και ψηφοφόρων έναντι ενός αδύναμου κομματικού θεσμού. Αδυνατεί η ηγετική ομάδα να κατανοήσει τις πολιτικές και κοινωνικές συμπεριφορές του εκλογικού σώματος; Αδυνατεί να αντιπαρατεθεί πολιτικά και ιδεολογικά, σε όλους αυτούς που συνεχίζουν τον «διαμερισμό των ιματίων» της ιστορικής δημοκρατικής παράταξης; Επιλέγει να διατηρήσει μια «τριχοτομούμενη» οργανωτική και πολιτική ηγεσία (ΠΑΣΟΚ – ΚΙΔΗΣΟ – ΚΙΝΑΛ κ.ά.) για την αυτοσυντήρηση της κομματικής εξουσίας;

Πιστεύω ότι συνυπάρχουν όλα αυτά τα πολιτικά ζητήματα. Η πολιτική ηγεσία φαίνεται να ενδιαφέρεται πρωτίστως για τη συντήρηση της κομματικής εξουσίας με προσωπικές διευθετήσεις στελεχών.

Στη λογική αυτή είναι διαστρέβλωση της αλήθειας να ισχυρίζεσαι ενώπιον του εκλογικού σώματος ότι το 6,5% του 2015 έγινε στις 7 Ιουλίου 8,1% και όλα είναι καλώς καμωμένα. Και ταυτόχρονα να προειδοποιείς «όσοι θέλετε να φύγετε, να φύγετε τώρα», μπας και τελειώσουμε με τον διαμερισμό των ιματίων μας. Δηλαδή, «όσοι διαφωνείτε με τη γραμμή της ηγεσίας είσαστε ύποπτοι είτε για φυγή είτε κατ’ ελάχιστο για υπονόμευση της κομματικής εξουσίας». Οι θέσεις αυτές έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τις βασικές αρχές του ΠΑΣΟΚ για ανοιχτό, μαζικό και δημοκρατικό κίνημα, που σέβεται τη διαφορετικότητα στη διαχείριση της κομματικής στρατηγικής και της πολιτικής.

Σε αυτή την κατάσταση πραγμάτων σίγουρα προβάλλει λόγος για αλλαγή και ανανέωση της πολιτικής ηγεσίας, αν στόχος πρωταρχικός είναι να σταματήσει ο διαμερισμός των ιματίων του. Να δημιουργηθεί μια νέα αφετηρία και να γίνει πράξη η ρήση του Ανδρέα Παπανδρέου ότι «το ΠΑΣΟΚ έρχεται από μακριά και θα πάει μακριά».

Σε αυτό το ιστορικό ταξίδι βασική προϋπόθεση είναι να αναγνώσει εκ νέου την ιστορική και πολιτική διαδρομή του. Να αναδείξει μια νέα, σύγχρονη σοσιαλδημοκρατική πρόταση για τη διαχείριση των δημοσίων υποθέσεων. Να κάνει καθαρό στους πολίτες το στρατηγικό πλαίσιο ανασύνταξης της δημοκρατικής παράταξης. Να διαμορφώσει συνθήκες διαλόγου, συνεργασίας και κοινών δράσεων με όλες τις προοδευτικές και δημοκρατικές δυνάμεις. Να εξετάσει τις ιδιαιτερότητες των συνθηκών της χώρας για την εφαρμογή προοδευτικών πολιτικών. Να αναδείξει μια νέα πολιτική ταυτότητα μιας σύγχρονης σοσιαλδημοκρατικής πρότασης στη χώρα και την Ευρώπη με βάση τις εθνικές και ευρωπαϊκές προτεραιότητες.

Το ΠΑΣΟΚ στην ιστορική του διαδρομή υπέστη σημαντικές μεταλλάξεις, αλλά πάντα στην τελευταία 30ετία αποτελούσε τον βασικό κορμό της μεγάλης δημοκρατικής παράταξης. Η «Αριστερά της Αριστεράς», όπως αποκαλούσε το ΠΑΣΟΚ ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, έγινε το Κίνημα Αλλαγής που γκρέμισε το λεγόμενο «κράτος της Δεξιάς», αποκεντρώνοντας εξουσίες στις τοπικές κοινωνίες, και ενίσχυσε τους κεντρικούς θεσμούς της δημοκρατίας, έβαλε τα θεμέλια για ένα σύγχρονο κοινωνικό κράτος δικαίου και απλόχερα θεσμοθέτησε ελευθερίες και δικαιώματα στον κόσμο της εργασίας και τους πολίτες.

Το ΠΑΣΟΚ, ως κίνημα εκσυγχρονισμού, αγκάλιασε όλες τις παραγωγικές και δημιουργικές δυνάμεις του τόπου για κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη. Αναβάθμισε την εικόνα και τον ρόλο της χώρας στους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Εντάχθηκε στον σκληρό πυρήνα της ΕΕ, στη ζώνη του ευρώ, και προώθησε κοινές ευρωπαϊκές πολιτικές για την ανεργία, τη φτώχεια, καθώς και διαδικασίες για τη διαμόρφωση κοινής εξωτερικής πολιτικής και άμυνας της Ευρώπης.

Η περίοδος αυτή σημαδεύτηκε και με την ολοκλήρωση σημαντικών υποδομών της χώρας, με τη χρηματοδότηση των ευρωπαϊκών προγραμμάτων για την κοινωνική και οικονομική σύγκλιση της ΕΕ. Η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ενωσης από τα 15 κράτη-μέλη στα 25 ήταν ένα μεγάλο ιστορικό βήμα για το ευρωπαϊκό όνειρο μιας μεγάλης ομόσπονδης ένωσης που θα παίζει καθοριστικό ρόλο στις παγκόσμιες οικονομικές, πολιτικές και στρατηγικές εξελίξεις για το μέλλον του πλανήτη μας.

Το ΠΑΣΟΚ, από την έναρξη της κρίσης, δεν ήταν κατάλληλα προετοιμασμένο για να διαχειριστεί τη χρεοκοπία της χώρας. Οπως και ο κρατικός μηχανισμός που παραδόθηκε από τη ΝΔ ήταν απροετοίμαστος και «ξεχαρβαλωμένος». Οι κοινωνικές εκρήξεις 2007-2009 δημιούργησαν ένα μεγάλο χάσμα έλλειψης εμπιστοσύνης των πολιτών έναντι του κράτους. Η στάση αυτή είχε πάρει καθολικά χαρακτηριστικά. Απροετοίμαστη βρέθηκε και η Ευρώπη και, όπως οι πάντες σήμερα ομολογούν, η χώρα θυσιάστηκε «διά την σωτηρίαν των τραπεζών».

Στη θύελλα των συνεπειών του 1ου και 2ου μνημονίου το ΠΑΣΟΚ βρέθηκε αντιμέτωπο τόσο με τη ΝΔ όσο και στη συνέχεια με το «αριστερό – ριζοσπαστικό» αλλά φαντασιακό, όπως αποδείχθηκε από τα πράγματα, πρόγραμμα και τον πολεμικό – ρητορικό λόγο του ΣΥΡΙΖΑ.

Στην πτώση του ΠΑΣΟΚ, οι πάντες προσέτρεξαν να ωφεληθούν, να διαμοιραστούν τα ιμάτιά του. Σ’ αυτή την παραζάλη των εξελίξεων, φύτρωσαν σαν τα μανιτάρια διάφορα κόμματα και προσωπικές κινήσεις, που χάθηκαν όμως από το πολιτικό προσκήνιο στις πρόσφατες εθνικές εκλογές.

Θα συνεχίσει να φυλλοροεί ή θα δημιουργήσει μια νέα αφετηρία για το μέλλον;

Και τώρα, στο ζεστό φθινόπωρο που έρχεται, τίθεται το κεντρικό πολιτικό ερώτημα αν το ΠΑΣΟΚ θα συνεχίσει να φυλλορροεί ή θα δημιουργήσει μια νέα αφετηρία για το μέλλον. Φαίνεται ότι η ηγεσία προσανατολίζεται σε οργανωτικές αλλαγές και σε διαδικασίες «εργασιοθεραπείας» των κεντρικών στελεχών και όποιων ζωντανών συνδέσμων κομματικών οργανώσεων υπάρχουν, επισημαίνουμε όμως ορισμένες αλήθειες για την κατάσταση των πραγμάτων.

Το εγχείρημα του νέου φορέα ΚΙΝΑΛ, με τα παρακολουθήματά του (ΠΑΣΟΚ, ΚΙΔΗΣΟ και κάποια υπολείμματα της ανύπαρκτης ΔΗΜΑΡ), τα δύο τελευταία χρόνια το μόνο που προσφέρει στα μέλη και τους φίλους να χαρούν ήταν οι πολλές εκλογικές διαδικασίες και χαρές! Και αυτό, φοβάμαι, θα συνεχιστεί με νέες εκλογικές διαδικασίες στο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ το φθινόπωρο.

Οργανωτική όμως δομή ανοιχτή, μαζική, δημοκρατική και σοσιαλιστική, που ήταν τα βασικά χαρακτηριστικά της κομματικής οργάνωσης του ιστορικού ΠΑΣΟΚ, δεν υφίστανται. Ολα είναι καλώς καμωμένα για την αυτοσυντήρηση της ηγετικής ομάδας και τη διευθέτηση προσωπικών επιδιώξεων για την επιβίωση στο πολιτικό σκηνικό.

Οι διαφωνούντες στη διαχείριση των κομματικών υποθέσεων είναι ανεπιθύμητοι και δύσκολα ή καθόλου δεν μπορούν ούτε να συζητήσουν με την ηγετική ομάδα. Οι πρόσφατες εκλογές επιβεβαίωσαν του λόγου το αληθές.

Όταν η ναυαρχίδα της δημοκρατικής παράταξης, η Κρήτη, σου γυρίζει την πλάτη… όταν το βαρύ πυροβολικό, που προσδιορίζει τους πολιτικούς συσχετισμούς, το λεκανοπέδιο Αττικής, σε οδηγεί σε υπαρξιακά κοινοβουλευτικά όρια και εσύ πανηγυρίζεις ότι το 6,5% του 2015 το ανέβασες στο 8,1%, τότε κάποιο σοβαρό πρόβλημα υπάρχει στην ηγετική ομάδα. Και οι εξελίξεις τρέχουν.

Ο ΣΥΡΙΖΑ προσπαθεί να αποκτήσει κομματικές δομές του ΠΑΣΟΚ. Στρατηγικά οδεύει στην ίδρυση ανοιχτών, μαζικών, δημοκρατικών οργανώσεων που θα επιβάλουν την ιδεολογική και πολιτική ηγεμονία του στον χώρο της Κεντροαριστεράς, της Αριστεράς, της σοσιαλδημοκρατίας και γενικά των προοδευτικών δυνάμεων. Τακτικά θα προσπαθήσει ως αξιωματική αντιπολίτευση να αναδείξει μια προγραμματική και δομική αντιπολίτευση. Θα προσκαλεί μέσα και έξω από τη Βουλή για κοινές στάσεις και δράσεις με το ΠΑΣΟΚ, ενάντια στη νεοφιλελεύθερη Δεξιά.

Θα παραμείνει το ΠΑΣΟΚ στην εσφαλμένη γραμμή ότι ο ΣΥΡΙΖΑ είναι «η νέα Δεξιά»; Δεν κατανοεί η ηγετική ομάδα ότι ουσιαστικά «καθυβρίζει» και το μεγάλο «πασοκογενές» εκλογικό σώμα που δύο και τρεις πλέον φορές ψήφισε το κόμμα αυτό. Θα «φλερτάρει» το ΠΑΣΟΚ με την κυβερνητική εξουσία σε διάφορα νομοσχέδια, ή θα ασκήσει μια νέα προγραμματική, δομική αντιπολίτευση;

Η πολιτική ατμόσφαιρα σκιαγράφησε τρεις τάσεις – γραμμές:

• «Φλερτ» ή ψήφο ανοχής στην κυβερνητική εξουσία για τα μεγάλα εθνικά, θεσμικά και κοινωνικά ζητήματα και βλέπουμε για το μέλλον.

• Διάλογος με τον ΣΥΡΙΖΑ και τις άλλες προοδευτικές κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις για κοινές δράσεις μέσα και έξω από τη Βουλή.

«Αυτόνομη» πορεία, χωρίς όμως στρατηγικό σχέδιο και στόχους.

Και πίσω από αυτές τις τάσεις συσπειρώνονται πρόσωπα και κομματικές δυνάμεις, οργανωμένες και μη. Οι καιροί ου μενετοί. Αν το ΠΑΣΟΚ δεν διαμορφώσει μια νέα διακήρυξη θέσεων και στρατηγικών συνεργασιών με τις προοδευτικές και δημοκρατικές δυνάμεις, θα συνεχίσει να αφήνει ανοιχτή την πόρτα για τον «διαμερισμό των ιματίων του».

* Πρώην υφυπουργός Εθνικής Άμυνας επί κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ

Δημοσιεύτηκε στο φύλλο 116 της «Νέας Σελίδας» την Κυριακή 25 Αυγούστου.

Διαβάστε επίσης στη «Νέα Σελίδα»: 

Τα βιβλία επέστρεψαν στη «Νέα Σελίδα» – Νέα εκδοτική προσφορά

Ελλάς – Γαλλία ακλόνητη συμμαχία – Επιβεβαίωση της «Νέας Σελίδας» για τις σχέσεις με το Παρίσι

ΣΥΡΙΖΑ: Τις πταίει (πραγματικά) για την ήττα