20,9 δισ. ευρώ μάς έδωσαν, 4,9 δισ. πήραμε!

Πολύτιμα κονδύλια ύψους 16 δισ. ευρώ, που θα ενίσχυαν σημαντικά την ανάπτυξη της οικονομίας, έχουν μείνει αναξιοποίητα. Στην παράταση του προγράμματος για άλλα τρία χρόνια προσβλέπει η Αθήνα προκειμένου να αλλάξει η θλιβερή εικόνα



17 Δεκεμβρίου 2019 · Ώρα δημοσίευσης: 1:46 μμ · Τελευταία τροποποίηση: 1:46 μμ


Βαθμό κάτω από τη βάση παίρνει η χώρα μας, που φαίνεται να μένει… μετεξεταστέα όσον αφορά στην απορροφητικότητα των κονδυλίων των προγραμμάτων ΕΣΠΑ της περιόδου 2014-2020, αν και οι κοινοτικοί πόροι αποτελούν καύσιμο για την ανάπτυξη της οικονομίας.

Της ΜΑΡΙΑΣ ΣΜΙΛΙΔΟΥ

[email protected]

Η Ελλάδα βρίσκεται στην 21η θέση μεταξύ των 28 χωρών της ΕΕ, με την απορρόφηση του ΕΣΠΑ να ανέρχεται μόλις στο 25,5% του συνολικού προϋπολογισμού και στο 28,52%, συμπεριλαμβανομένου του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης. Ο κίνδυνος απώλειας πόρων είναι κάτι περισσότερο από ορατός, καθώς η τρέχουσα προγραμματική περίοδος ολοκληρώνεται το 2020.

Μοναδική θεραπεία για ένα μεγάλο μέρος των προγραμμάτων του ΕΣΠΑ θα μπορούσε να είναι η επιμήκυνση της περιόδου κατά τρία χρόνια, κάνοντας χρήση του κανόνα ν+3, οπότε το οριστικό κλείσιμο να γίνει στις 31/12/2023. Προς την κατεύθυνση αυτή κινείται το υπουργείο Ανάπτυξης και Επενδύσεων, επιδιδόμενο σε έναν αγώνα δρόμου, που περιλαμβάνει απορρόφηση δαπανών 5 δισ. ευρώ ετησίως για τα επόμενα τρία χρόνια προκειμένου να αποτρέψει σημαντικές απώλειες των κοινοτικών πόρων.

Οι ευθύνες που βαρύνουν την απελθούσα κυβέρνηση είναι βαριές, ενώ το θέμα της Ελλάδας με την αρνητική έκφανση συζητείται στις Βρυξέλλες εντόνως. Υπενθυμίζουμε ότι τον περασμένο Αύγουστο ο Ευρωπαίος Επίτροπος Γιοχάνες Χαν είχε αποστείλει στη χώρα μας επιστολή, χτυπώντας καμπανάκια κινδύνου για την απώλεια πόρων κι επισημαίνοντας τις σοβαρές καθυστερήσεις σε τομείς όπως η επιχειρηματικότητα και τα χρηματοδοτικά εργαλεία.

Σύμφωνα με στοιχεία, από το σύνολο των 20,9 δισ. ευρώ, που είναι η συνολική χρηματοδότηση που έχει προβλεφθεί για τη χώρα μας στο πλαίσιο της Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020, μέχρι σήμερα έχουν πιστοποιηθεί δαπάνες μόνο 4,9 δισ. ευρώ, που αντιστοιχούν σε ποσοστό απορρόφησης της τάξης του 25%.

125 σελίδες

Στις 125 σελίδες της 2ης Εκθεσης Προόδου EΣΠA 2014-2020 που έστειλε η κυβέρνηση στις Βρυξέλλες περιλαμβάνεται ένας αναλυτικός απολογισμός για τους τομείς που «πάτωσαν» σε απορροφητικότητα, για τους τομείς που παρουσιάζουν μέτριες επιδόσεις και γι’ αυτούς που κάνουν τη διαφορά.

Επίσης, καταγράφονται τα τρωτά σημεία της ελληνικής οικονομίας και τίθενται τέσσερις στόχοι για να διασφαλιστούν η ανάπτυξη και η ανταγωνιστικότητα. H 2η Εκθεση Προόδου του EΣΠA 2014-2020 καταρτίστηκε από το υπουργείο Ανάπτυξης, το YΠOIK και τις υπόλοιπες κρατικές Αρχές, σύμφωνα με τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και υποβλήθηκε σε αυτήν.

Η δεδομένη συγκυρία με τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του κατεπείγοντος καθιστά την έκθεση εξαιρετικά καίρια, καθώς ουσιαστικά καθορίζει τον τρόπο διανομής των χρημάτων του EΣΠA, που εισέρχεται στην τελική ευθεία ολοκλήρωσής του, δηλαδή πιθανή μεταφορά κονδυλίων και κατανομή του αποθεματικού.

Στην ανάλυση που εμπεριέχεται στην έκθεση περιγράφονται οι επιδόσεις ανά πρόγραμμα και θεματικό στόχο. Τα χειρότερα ποσοστά επίτευξης στόχων συγκεντρώνει ο θεματικός στόχος 4 (Ενίσχυση της μετάβασης προς την οικονομία χαμηλών ρύπων) με ποσοστό αποτυχίας 78%! Ακολουθεί ο θεματικός στόχος 1 (Ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας) με 75% ποσοστό αποτυχίας.

Μέτρια είναι η επίδοση του στόχου 3 για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων, ενώ σε σχετικά καλύτερο επίπεδο βρίσκονται οι θεματικοί στόχοι 2, 8 και 5 (τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνίας, προώθηση της απασχόλησης και της προσαρμογής στις κλιματικές αλλαγές) με ποσοστά επιτυχίας 67%, 63% και 60% αντιστοίχως.

Τη γενική κακή εικόνα ισοσκελίζουν -όσο αυτό είναι εφικτό- οι θεματικοί στόχοι 11, 9 και 10 (Βελτίωση της θεσμικής επάρκειας της δημόσιας διοίκησης, κοινωνική ένταξη και εκπαίδευση), όπου τα ποσοστά επίτευξης στόχων με βάση τα οποία θα πραγματοποιηθεί η οριστική διάθεση του αποθεματικού επίδοσης ανέρχονται σε 100%, 94% και 83% αντιστοίχως.

Για μερική επίλυση του προβλήματος κάνει λόγο ο πρόεδρος του ΕΒΕΠ, Βασίλης Κορκίδης: «Η απόφαση του υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων για παράταση της ολοκλήρωσης των χρηματοδοτούμενων επενδύσεων σε προγράμματα του ΕΣΠΑ για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις από 24 σε 36 μήνες από την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης ένταξης, καθώς και κατά 6 μήνες για την υποβολή αιτήματος πληρωμής επιλύει μερικώς το πρόβλημα των καθυστερήσεων που έχει δημιουργηθεί».

Σύμφωνα με τον κ. Κορκίδη, η υστέρηση διαπιστώνεται, όχι μόνο στις εκταμιεύσεις πόρων, δηλαδή στις πληρωμές, αλλά και στις συμβασιοποιήσεις, που δεν ξεπερνούν το 17% των διαθέσιμων πόρων. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της δράσης για αναβάθμιση των ΜμΕ του Προγράμματος Ανταγωνιστικότητα, μέσω του οποίου έχουν εκταμιευθεί 298 εκατ. ευρώ σε σύνολο προϋπολογισμού 2 δισ. ευρώ. Αντίστοιχα, στη δράση ενίσχυσης τουριστικών ΜμΕ για εκσυγχρονισμό και αναβάθμιση εκταμιεύτηκαν μόνο 96 εκατ. ευρώ.

7.000 σχέδια

«Οι λύσεις στο πρόβλημα του ΕΣΠΑ είναι δύο: αφενός η παράταση της υλοποίησης και του αιτήματος πληρωμής, αφετέρου η επανάληψη των επιτυχημένων δράσεων και επενδυτικών έργων. Ο επιπλέον χρόνος 36 μηνών και το διαθέσιμο κοινοτικό χρήμα 1,2 δισ. ευρώ θα δώσουν τη δυνατότητα υλοποίησης 7.000 επενδυτικών σχεδίων σε τουλάχιστον δύο δράσεις του ΕΠΑνΕΚ για αναβάθμιση των πολύ μικρών επιχειρήσεων και ενίσχυση των μικρομεσαίων τουριστικών μονάδων.

Στην Ελλάδα σήμερα το ΕΣΠΑ 2014-2020 έχει μετατραπεί σε ΕΣΠΑ 2020-2023 λόγω της μεγάλης καθυστέρησης και της μικρής απορρόφησης, γι’ αυτό και πρέπει σε τρία χρόνια να τρέξουμε ώστε να πράξουμε όσα μπορούσαν να γίνουν στον διπλάσιο διαθέσιμο χρόνο», επισημαίνει ο κ. Κορκίδης.

Την αγωνία του για τα μη ανακτημένα κονδύλια εκφράζει στη «Νέα Σελίδα» και ο πρόεδρος του Οικονομικού Επιμελητηρίου Ελλάδος (ΟΕΕ), Κωνσταντίνος Κόλλιας: «Περιμένουμε από την κυβέρνηση να αξιοποιήσει τις ευκαιρίες του ΕΣΠΑ 2014-2020 και να προχωρήσει σε ενέργειες και δράσεις που θα δημιουργήσουν σημαντικά οφέλη στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας μας.

Αν αναλογιστεί κανείς ότι η προγραμματική περίοδος άρχισε το 2014, το ποσοστό απορρόφησης του ΕΣΠΑ 2014-2020 είναι εξαιρετικά χαμηλό. Η εμπειρία από τα προηγούμενα πλαίσια και ιδιαίτερα από το τελευταίο Εταιρικό Σύμφωνο οδηγούν σε συμπεράσματα που επηρεάζουν καθοριστικά την ομαλή και αποτελεσματική εξέλιξη της υλοποίησης των έργων και πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη», επισημαίνει ο κ. Κόλλιας.

Τα σημαντικότερα προβλήματα που αποτελούν τροχοπέδη για την εκταμίευση των κοινοτικών πόρων, σύμφωνα με τον πρόεδρο του Οικονομικού Επιμελητηρίου, είναι τα εξής: «Η καθυστέρηση της έναρξης του σχεδιασμού των παρεμβάσεων και της υλοποίησης των δράσεων με τελικό αποτέλεσμα να ενδιαφέρει μόνο η απορροφητικότητα σε βάρος της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων και να παρατηρείται χαμηλή ροπή προς αξιοποίηση ευκαιριών επιχειρηματικότητας.

Η αδυναμία αξιολόγησης των προτεραιοτήτων, ο υποτυπώδης σχεδιασμός έργων χωρίς προστιθέμενη αξία και η πρόχειρη κατάρτιση προκηρύξεων έργων με προβλήματα στην εφαρμογή τους, οι οποίες χρήζουν συνεχών τροποποιήσεων. Η καθυστέρηση στη διαδικασία των αξιολογήσεων των πράξεων εκ μέρους των Διαχειριστικών Αρχών (ΔΑ) και της ικανότητας των εξωτερικών αξιολογητών και, τέλος, το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο των δημοσίων συμβάσεων, το οποίο χαρακτηρίζεται από πολυπλοκότητα και αποσπασματική προσέγγιση με συνέπεια την αναποτελεσματική εφαρμογή του».

Στον αέρα τα κονδύλια ΧΥΤΑ

Οπως αναφέρει η ελληνική κυβέρνηση στην έκθεση που έχει αποστείλει προς τις Βρυξέλλες, η σημερινή αρνητική εικόνα αποδίδεται στην αδράνεια που παρατηρήθηκε το προηγούμενο διάστημα, στο έλλειμμα συντονισμού μεταξύ των αρμόδιων Αρχών, στη μη ωρίμανση νέων έργων αλλά και στο σύστημα δημοπράτησης των μεγάλων έργων.

Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα των παθογενειών που περιγράφονται είναι η χαμένη ευκαιρία απορρόφησης κονδυλίων ύψους 1 δισ. ευρώ που διέθετε για τα έργα ΧΥΤΑ και ΧΥΤΥ το εκπνέον ΕΣΠΑ. Είναι κοινώς αποδεκτό ότι η διχογνωμία για το ζήτημα με ευθύνη των περιφερειών έχει αποβεί μοιραία για τα έργα που δεν έχουν προχωρήσει εδώ και χρόνια.

Ως συνεπαγόμενο αποτέλεσμα είναι να κινδυνεύουν να χαθούν διά παντός οι συγκεκριμένοι πόροι, με δεδομένο ότι στην επόμενη προγραμματική περίοδο δεν προβλέπεται κανένα κονδύλι για ΧΥΤΑ και ΧΥΤΥ. Οπως εύκολα μπορεί να συμπεράνει κανείς, αν η υλοποίηση των έργων δεν «τρέξει» με αστραπιαία ταχύτητα, η Ελλάδα θα κληθεί να τα υλοποιήσει με ίδιους πόρους, πληρώνοντας πολύ ακριβά από την τσέπη της τη μακρά διχογνωμία σε πολλαπλά επίπεδα για το ζήτημα της διαχείρισης των απορριμμάτων.

Αλλη μια «πληγή», σύμφωνα με την έκθεση προόδου, εμφανίζεται στον άξονα Προτεραιότητας 3 (Ανάπτυξη μηχανισμών στήριξης της επιχειρηματικότητας). H έκθεση αναφέρει ότι «η αποτυχία οφείλεται στη μη επίτευξη της συμβασιοποίησης για το Ultrafast Broadband (πρόσθετα νοικοκυριά με πρόσβαση σε ευρυζωνικά δίκτυα με ταχύτητες τουλάχιστον 100 Mbps – αναβαθμίσιμες σε 1 gigabit ή με ταχύτητες τουλάχιστον 100 Mbps)».

Εξηγεί ότι οι νέες τεχνολογικές ανάγκες στις τηλεπικοινωνίες, η χαρτογράφηση της αγοράς και η εναρμόνιση με τους νέους στόχους της EE για το 2025 (Gigabit Society) οδήγησαν το 2017 στον ανασχεδιασμό του Ultrafast Broadband, που οριστικοποιήθηκε το 2018 σε συνέχεια της σχετικής διαβούλευσης. Πρόκειται για μεγάλο έργο δαπάνης 300 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 265 εκατ. ευρώ θα προέρχονταν από το EΣΠA.

Για τη χαμένη επταετία τα κάστανα από τη φωτιά καλείται να βγάλει η σημερινή κυβέρνηση, ασκώντας όλα εκείνα τα εργαλεία που προβλέπει το κοινοτικό δίκαιο για να παρατείνει την τρέχουσα περίοδο κατά μια τριετία. Ωστόσο, όπως προειδοποιούν ειδικοί αναλυτές, η καθυστέρηση απορρόφησης των πόρων της προγραμματικής περιόδου 2014-2020 ενέχει τον κίνδυνο να καθυστερήσει και η εκκίνηση της νέας προγραμματικής περιόδου 2021-2027, καθώς η χώρα μας τα έτη 2021, 2022 και 2023 θα προσπαθεί να κλείσει το τρέχον ΕΣΠΑ.

Δημοσιεύτηκε στο φύλλο 132 της «Νέας Σελίδας» που κυκλοφόρησε την Κυριακή 15 Δεκεμβρίου.

Διαβάστε επίσης στη «Νέα Σελίδα»: Μίλησαν οι αριθμοί για Πρόεδρο της Δημοκρατίας