Διαχρονικά σφιχτές σχέσεις Γερμανίας – Τουρκίας



28 Ιανουαρίου 2020 · Ώρα δημοσίευσης: 5:50 μμ · Τελευταία τροποποίηση: 6:09 μμ


Οι γερμανοτουρκικές σχέσεις ανάγονται από την εποχή της Γερμανικής Αυτοκρατορίας και της αντίστοιχης Οθωμανικής (στο τέλος του 19ου αιώνα) και συνεχίζονται μέχρι σήμερα.

Οι σχέσεις τους είναι πολιτικές, στρατιωτικές και οικονομικές. Οι δύο αυτοκρατορίες συμβίωναν εκείνη την περίοδο με βάση τη στρατηγική τους συμπληρωματικότητα, όμως με προοπτικές διαφορετικές.

Του Κώστα Μελά *

Η μία, η νέα Γερμανική Αυτοκρατορία του Γουλιέλμου, ανοδική δύναμη στην Κεντρική Ευρώπη, προσπαθούσε να ανταγωνιστεί τις μεγάλες δυτικές δυνάμεις, Αγγλία και Γαλλία, και η άλλη αυτοκρατορία, ο «Μεγάλος Ασθενής» της Ευρώπης, προσπαθούσε να αποφύγει τη διαφαινόμενη πολιτική και οικονομική κατάρρευση.

Όμως η Οθωμανική Αυτοκρατορία κατείχε μια στρατηγική γεωγραφική θέση, τουλάχιστον εκείνη την εποχή, αναφορικά με τον έλεγχο της Διώρυγας του Σουέζ.

Η Γερμανία άνοιξε τις πόρτες της και έγινε ο πρώτος οικονομικός εταίρος στην Ευρώπη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Η συνεργασία αυτή μετατράπηκε σε στενή αμυντική συμφωνία και η Τουρκία συμμετείχε στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό των κεντρικών δυνάμεων.

Αθετώντας τις υποχρεώσεις που είχε αναλάβει τόσο με το Βαλκανικό Σύμφωνο και το πλέγμα των ελληνοτουρκικών συμφωνιών όσο και με την αγγλογαλλοτουρκική συνθήκη συμμαχίας του 1939, η Τουρκία υπέγραψε σύμφωνο φιλίας με τη Γερμανία τον Ιούλιο του 1941.

Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία, το διάστημα εκείνο, παρά τις περί «ουδετερότητας» διακηρύξεις της, η Τουρκία διαπραγματευόταν την έξοδό της στον πόλεμο στο πλευρό των ναζιστών έναντι εδαφικών ανταλλαγμάτων.

Τα ίδια ανταλλάγματα η γκυρα ζητούσε κρυφά και από τη Βρετανία, παίζοντας ταυτόχρονα «σε δύο ταμπλό».

Στις διαπραγματεύσεις οι Τούρκοι απαιτούσαν, όχι μόνο εδάφη, όπως τη Θράκη, την Κριμαία και την Υπερκαυκασία, αλλά και δικαιώματα, με το αναχρονιστικό σύστημα των «εντολών», στη Συρία, το Ιράκ, την Αίγυπτο και την Αλβανία.

Την 1η Ιουνίου 1942 υπογράφεται μια ακόμη εμπορική συμφωνία Βερολίνου – Άγκυρας: η Γερμανία παραλαμβάνει 45.000 τόνους χρωμίου και στέλνει σε αντάλλαγμα οπλισμό, ενώ από το 1943 έως το 1944 θα εξαχθούν από την Τουρκία στη ναζιστική Γερμανία άλλοι 90.000 τόνοι χρωμίου.

Ο εφοδιασμός των ναζιστών καθ’ όλη τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου από την Τουρκία με χρώμιο και άλλα απαραίτητα για την κατασκευή όπλων μέταλλα θα οδηγήσει το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να δώσει στη δημοσιότητα με καθυστέρηση μισού και πλέον αιώνα την έκθεση που αναφέρει όλα τα παραπάνω.

Η Γερμανία αποτελεί τον σπουδαιότερο προορισμό των τουρκικών εξαγωγών: 17,4 δισ. δολάρια το 2017.

Οι τούρκικες εξαγωγές στη Γερμανία συνίστανται σε οχήματα, διάφορα τμήματα και εξαρτήματα αυτοκινήτων και υφάσματα, ενώ οι κύριες εισαγωγές από τη Γερμανία είναι μηχανήματα, ηλεκτρονικά, οχήματα, φάρμακα, οπτικά και διάφορα τμήματα και εξαρτήματα για την κατασκευή κινητήρων αυτοκινήτων αλλά και υλικό για σιδηροδρόμους.

Επίσης, σημαντικές είναι οι δαπάνες (εισαγωγές) για οπλικά συστήματα από τη Γερμανία. Τους οκτώ πρώτους μήνες του 2019 ανήλθαν σε 250,4 εκατ. ευρώ (277 εκατ. δολάρια).

Ενώ, όπως είπαμε, για την Τουρκία η Γερμανία αποτελεί την πρώτη χώρα για τις εξαγωγές της, για τη Γερμανία αντίστοιχα η Τουρκία βρίσκεται στη 16η θέση. Ο όγκος των γερμανικών εξαγωγών το 2018 ανήλθε στα 22,8 δισ. δολάρια.

Υπάρχει, δηλαδή, μια ασυμμετρία στις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των δύο χωρών σαφέστατα υπέρ της Γερμανίας. Επίσης, αυτή η ασυμμετρία φαίνεται και στον όγκο των Αμεσων Ξένων Επενδύσεων (ΑΞΕ) μεταξύ των δύο χωρών.

Η Γερμανία την περίοδο 2002-2018 έχει τοποθετήσει ΑΞΕ στην Τουρκία ύψους 9,469 δισ. δολαρίων, ενώ η Τουρκία αντίστοιχα 2,443 δισ. δολαρίων (στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας της Τουρκίας).

Πίσω από αυτές τις επενδύσεις υπάρχουν περίπου 80.000 τουρκογερμανικές επιχειρήσεις που λειτουργούν στη Γερμανία με ετήσιο τζίρο περίπου 52 δισ. ευρώ.

Απασχολούνται περίπου 500.000 άτομα σε 50 διαφορετικούς οικονομικούς τομείς.

Από την άλλη μεριά, περίπου 7.500 γερμανικές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται στην τουρκική επικράτεια.

* Καθηγητής Οικονομικών

Δημοσιεύτηκε στο φύλλο 138 της «Νέας Σελίδας» την Κυριακή 26 Ιανουαρίου 2020.

Διαβάστε επίσης στη «Νέα Σελίδα»: Η Γνώμη της «Νέας Σελίδας»: Η αξία της συναίνεσης