Η πολιτική σχολή του Αντώνη Λιβάνη



30 Σεπτεμβρίου 2019 · Ώρα δημοσίευσης: 8:24 πμ · Τελευταία τροποποίηση: 1:36 μμ
Από την εξορία στη Μακρακώμη


Ο πολιτικός κόσμος της χώρας αποχαιρέτησε τον Αντώνη Λιβάνη σε κλίμα βαθύτατου σεβασμού και περισυλλογής. Ηταν όλοι εκεί, με πρώτο τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Προκόπη Παυλόπουλο, και τους πρώην (κατ’ αρχαιότητα) πρωθυπουργούς Κώστα Καραμανλή, Γιώργο Παπανδρέου, Αλέξη Τσίπρα, την πρόεδρο του Κινήματος Αλλαγής, Φώφη Γεννηματά, και εκ μέρους του Ελληνικού Κοινοβουλίου τον αντιπρόεδρο της Βουλής Νικήτα Κακλαμάνη αλλά και τον τέως πρόεδρο της Βουλής Απόστολο Κακλαμάνη.

Του Πέτρου Ι. Μηλιαράκη*

Ειδικότερα για τον όρο «περισυλλογή» που προαναφέρω ζητώ από τον αναγνώστη να το δει και ως προσωπική μου στάση ως παρισταμένου στη διαδικασία αυτή του αποχαιρετισμού. Επιμένω δε ειδικώς στον όρο «περισυλλογή», γιατί δεν είναι δυνατόν ο τελευταίος αποχαιρετισμός στον Αντώνη Λιβάνη να μην ήταν, για τον καθένα από τους παρισταμένους, αιτία ιστορικών αναδρομών, με αναφορά στην προσωπική σχέση με τον εκλιπόντα, καθώς και αιτία προβληματισμού, όταν διαπιστώνεται ότι ο πολιτικός κόσμος καθίσταται φτωχότερος σε κρίσιμη περίοδο.

Το όνομα επισκιάζει τα αξιώματα

Δεν είναι ανάγκη να αναφερθώ στο γνωστό «βιογραφικό» του Αντώνη Λιβάνη, καθόσον ο συγκεκριμένος πολιτικός άνδρας ανήκει στη χορεία εκείνων που δεν προσδιορίζονται από τα αξιώματα που είχαν καταλάβει. Είναι κοινός τόπος όσον αφορά στον Αντώνη Λιβάνη ότι ουδείς αναφέρεται, για παράδειγμα, στον τέως υπουργό, όπως ουδείς αναφέρεται στον Ανδρέα Παπανδρέου με το αξίωμα του πρωθυπουργού (ακούγεται απλώς ως «ο Ανδρέας») ούτε ποτέ η Μελίνα Μερκούρη ακούγεται με την ιδιότητα της τέως υπουργού: είναι «η Μελίνα». Επίσης, για τη μεταπολιτευτική εποχή ο κάθε πολίτης αντιλαμβάνεται ότι ο όρος «εθνάρχης» αφορά στον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Ετσι, λοιπόν, και ο Αντώνης Λιβάνης στα πολιτικά πράγματα αναφέρεται μόνο με το όνομά του, το οποίο καταλαμβάνει, επισκιάζει και υπερκαλύπτει όλες τις δραστηριότητές του και όλες τις ιδιότητές του ως πολιτικού άνδρα.

Με συντρόφους από τον αντιδικτατορικό αγώνα

Κομβικά σημεία μιας πολυτάραχης ζωής

Ο Αντώνης Λιβάνης γεννήθηκε το 1925 στην Πάτρα. Ηταν γόνος εύπορης οικογένειας. Νεότατος εντάχθηκε στην Εθνική Αντίσταση και καταδικάστηκε σε θάνατο από τους ναζί. Διέφυγε δε την εκτέλεση πρωτίστως από θεία πρόνοια. Σπούδασε στην (τότε) Ανωτάτη Εμπορική Σχολή και εντάχθηκε στην αγορά ως ελεύθερος επιχειρηματίας. Αποκορύφωμα της δραστηριότητάς του αυτής ήταν η ίδρυση του γνωστού εκδοτικού οίκου. Ο Αντώνης Λιβάνης ταυτίζεται εξαρχής με την εμφάνιση του Ανδρέα Παπανδρέου στα πολιτικά πράγματα, ως διευθυντής του Πολιτικού του Γραφείου. Αυτό είχε συνέπεια να αντιμετωπίσει τη μήνιν των συνταγματαρχών, με αποτέλεσμα να στερηθεί την ελευθερία του πεντέμισι χρόνια στην επτάχρονη δικτατορία. Η κυρίως όμως παρουσία του Αντώνη Λιβάνη ήταν από και διά της θέσπισης του Ν. 1299/1982, οπότε και ανέλαβε το Πρωθυπουργικό Γραφείο και ταυτοχρόνως την επιτήρηση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΠΑΣΟΚ. Η θέση αυτή ήταν πρωτίστως επιτελική.

Η επιστολή του Γιώργου Κασιμάτη

Ο Αντώνης Λιβάνης ήταν «κυρίως» πολιτικός. Η συνεργασία του με τον καθηγητή Γιώργο Κασιμάτη χαρακτηρίζεται από μια εντυπωσιακή συνεννόηση ανάμεσα στον τεχνοκράτη των συνταγματικών κανόνων και τον πολιτικό. Ως γνωστόν, ο Αντώνης Λιβάνης σπανιότατα ομιλούσε για τον εαυτό του, όπως σπανιότατα (έως καθόλου) παραχωρούσε συνεντεύξεις για λόγους δημοσιότητας. Ετσι θεωρώ τον εαυτό μου ιδιαιτέρως τυχερό όταν στο γραφείο του στη Σόλωνος μου αποκάλυψε και μου διάβασε ο ίδιος τη χειρόγραφη επιστολή του Γιώργου Κασιμάτη η οποία αναφερόταν στη συνεργασία τους.

Εκεί ο Γιώργος Κασιμάτης αναφερόταν στο τι ωφελήθηκε ο ίδιος ως επιστήμονας του Δημοσίου Δικαίου από τον πολιτικό Αντώνη Λιβάνη. Δεν γνωρίζω εάν ποτέ υπάρξει κάποιο έργο ως βιογραφία του Αντώνη Λιβάνη. Στην κρίση των κληρονόμων του (του Ηλία και της Γιώτας) είναι εάν θα δοθούν «ντοκουμέντα» και στοιχεία για τη διαδρομή του Αντώνη Λιβάνη στα πολιτικά πράγματα της χώρας. Εάν υπάρξει μια τέτοια επιμέλεια, η επιστολή που προαναφέρω δεν μπορεί παρά να έχει «κεντρική θέση».

Παίρνει… μαζί του πολλά μυστικά

Ο Αντώνης Λιβάνης ίσως παίρνει μαζί του πολλά μυστικά, που σχετίζονται ακόμη και με τις προϋποθέσεις έλευσης της χούντας. Πέραν της γνωστής αντίθεσης του Γεωργίου Παπανδρέου με το Παλάτι και της «παρέμβασης» του Ανδρέα Παπανδρέου, που ανέτρεψε την «κανονικότητα» της εποχής, υπήρχαν κι άλλες συνιστώσες που οδηγούσαν στην εκτροπή από το πολίτευμα. Ηταν τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα. Αναφέρομαι στις παρεμβάσεις της Pechiney, του Τομ Πάπας, του προέδρου της Litton, Τεξ Θόρντον, και του επικεφαλής της Litton στην Αθήνα, Ρόμπερτ Αλαν, ο οποίος, αναφερόμενος στη Μελίνα, τη χαρακτήρισε «ηλικιωμένη ηθοποιό χωρίς δουλειά», ενώ χαρακτήρισε τον Ανδρέα Παπανδρέου «εκνευριστικό άνεργο καθηγητή». Ο Αντώνης Λιβάνης γνώριζε πολύ καλά τους ρόλους των μεγάλων οικονομικών συμφερόντων, ενώ (προσωπική μου μαρτυρία) ήταν εξ εκείνων οι οποίοι διαφωνούσαν ριζικά με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ.

Με τη σύζυγό του, Κατερίνα Λιβάνη

Υπόδειγμα σκέψης και δράσης

Ο Αντώνης Λιβάνης πέρασε οριστικά στην Ιστορία. Ο βίος όμως και η πολιτεία του, το παράδειγμά του συνιστούν ένα άτυπο υπόδειγμα σχολής σκέψης και πολιτικής δράσης, που εντοπίζεται στα εξής:

  • Η πολιτική διορατικότητα δεν αρκεί, εάν δεν συνδυάζεται με την αφοσίωση στο καθήκον.
  • Η αφοσίωση στο καθήκον πρέπει να ταυτίζεται με την αμοιβαία εμπιστοσύνη των συνεργατών.
  • Η ομαλή λειτουργία του πολιτεύματος επιβάλλει δίαυλο επικοινωνίας όμορων πολιτικών δυνάμεων, όχι μόνο για την από κοινού αντιμετώπιση κρίσεων αλλά και για την επίλυση «θεσμικών ζητημάτων».
  • Το προσωπικό που εμπλέκεται στα πολιτικά πράγματα «να μην βλέπει τη σκιά του για να μετρά το μπόι του» (από τις ελάχιστες δημόσιες δηλώσεις του Αντώνη Λιβάνη).

Ως κατακλείδα: Για τον βίο και την πολιτεία του Αντώνη Λιβάνη και τη συμμετοχή του στην αποτροπή κρίσεων, πέραν του αποχαιρετισμού του Ηλία στον πατέρα του, αρκούν τα όσα στην επικήδεια ομιλία του ανέφερε ένας άλλος σοφός της πολιτικής, προερχόμενος από τη λεγόμενη συντηρητική παράταξη, ο Κωνσταντίνος Πυλαρινός. Η επικήδεια ομιλία του για τον Αντώνη Λιβάνη αποτελεί ιστορικό ντοκουμέντο.

*Δικηγορεί στα Ανώτατα Ακυρωτικά Δικαστήρια της Ελλάδας και στα Ευρωπαϊκά Δικαστήρια του Στρασβούργου και του Λουξεμβούργου (ECHR και GC-EU).

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο φύλλο 121 της «Νέας Σελίδας» που κυκλοφόρησε την Κυριακή 29 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε επίσης στη «Νέα Σελίδα»: 

Στροφή στις σοσιαλιστικές ρίζες