- Πρώτη δημοσίευση: 14 Δεκεμβρίου 2019, 10:35 πμ
- Τελευταία δημοσίευση: 15 Δεκεμβρίου 2019, 4:59 μμ
Πίσω από τις πολεμικές κορόνες και τις απόπειρές του να επαναφέρει την απομονωμένη χώρα του στη διπλωματική σκακιέρα της Ανατολικής Μεσογείου μέσω πειρατικών πρωτοβουλιών, όπως το δήθεν μνημόνιο με τη Λιβύη, υπάρχουν κάποιες μύχιες σκέψεις του Τούρκου Προέδρου που σχετίζονται με το μέλλον τόσο το δικό του όσο και της ίδιας της Τουρκίας.
Του Γιάννη Κορωναίου
[email protected]
Έχοντας συνδυάσει την πολιτική παντοκρατορία του στη γείτονα τις δύο τελευταίες δεκαετίες με μια αξιοζήλευτη επιχειρηματική δραστηριότητα, στην οποία έχει «βιτρίνα» είτε μέλη της οικογένειάς του είτε στενούς συνεργάτες του, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιδιώκει το τερπνόν μετά του ωφελίμου και στο στοίχημα της Ανατολικής Μεσογείου.
Την επέκταση, δηλαδή, της σημερινής Τουρκίας με στόχο «τα σύνορα της καρδιάς» σε βάρος Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου, σε συνδυασμό με μερίδιο από τον ορυκτό πλούτο που κρύβουν τα ελληνικά και κυπριακά οικόπεδα.
Και σε αυτή τη φάση φαίνεται ότι για τον «σουλτάνο» πρωτεύουν οι υδρογονάνθρακες και το φυσικό αέριο του Αιγαίου, του Λιβυκού και του Αιγυπτιακού πελάγους, αφού βάζοντας «πόδι» στα υποθαλάσσια κοιτάσματα θα εξασφαλίσει ενεργειακή αυτονομία, εμπορία και συμμετοχή σε αγωγούς και ενεργειακούς σταθμούς, καθώς και περαιτέρω ανάπτυξη της Turkish Petroleum, της τουρκικής κρατικής πετρελαϊκής εταιρείας, που στην ούγια όμως γράφει «Ερντογάν», και άλλα οικονομικά οφέλη.
Η αλήθεια είναι ότι ο Ερντογάν και το καθεστώς του στηρίχθηκαν και στηρίζονται στην εύρωστη οικονομία από την οποία αντλεί κοινωνική υποστήριξη, ιδίως από τα μεσαία και χαμηλά εισοδήματα, τους μικρομεσαίους επιχειρηματίες, τους εμπόρους και τους επαγγελματίες του τουρισμού.
Με την αμερικανική απειλή για κυρώσεις λόγω της εισβολής στη Βόρεια Συρία να έχει αδυνατίσει, οι φόβοι για μια νέα κρίση -έπειτα από εκείνη του 2009– στην τουρκική οικονομία έχουν υποχωρήσει.
Σε αυτό συντείνουν και οι οικονομικοί δείκτες για το τρέχον έτος, που δημοσίευσε η κεντρική τράπεζα της Τουρκίας, σύμφωνα με τους οποίους υπήρξε πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών με 4,336 δισ. δολάρια, ενώ τα καθαρά κέρδη από τον τουρισμό ανήλθαν στα 2,758 δισ. – μεγάλη αύξηση σε σχέση με πέρσι.
Στο περιθώριο της μεγάλης εικόνας για την τουρκική οικονομία έδρασε και δρα ένα σύστημα στην αυλή του Ερντογάν. Δεκάδες ισχυροί οικονομικοί παράγοντες που δραστηριοποιούνται στον τραπεζικό κλάδο, τον τουρισμό, τις κατασκευές και τα ΜΜΕ είναι φίλοι και συνεργάτες του, παρέχοντάς του πλήρη στήριξη και κάλυψη οπουδήποτε κι οποτεδήποτε παραστεί ανάγκη. Παράλληλα, υπάρχει και το απολύτως ελεγχόμενο κομμάτι των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων της οικογένειας Ερντογάν, των δύο γιων και των δύο γαμπρών του Τούρκου Προέδρου, που δημιουργεί ένα λαοκόντειο πολιτικοεπιχειρηματικό σύμπλεγμα αμφιβόλου νομιμότητας: ναυτιλιακές εταιρείες, ιδιοκτησία πλοίων, συμμετοχή σε τραπεζικούς ομίλους και καταστήματα μαζικής εστίασης αλλά και πίσω από offshore εταιρείες σε φορολογικούς παραδείσους, σε διεθνή κυκλώματα λαθρεμπορίου, όπως και σε «σπάσιμο» εμπάργκο – για παράδειγμα, στο Ιράν, σύμφωνα με τον πρώην συνεργάτη του Μπιλάλ Ερντογάν, τον Ιρανό χρυσοχόο Ζαράμπ, ο οποίος συνελήφθη στις Ηνωμένες Πολιτείες κι εξασφαλίζοντας την ασυλία του προστατευόμενου μάρτυρα «μιλάει» για τις «δουλειές» του υιού Ερντογάν.
Ενεργειακά εξαρτώμενη με πολλές ανάγκες
Η Τουρκία δεν διαθέτει ενεργειακές πηγές και ως μεγάλη χώρα με εγχώρια αλλά και επενδυμένη από το εξωτερικό βιομηχανία έχει υψηλές ενεργειακές ανάγκες. Η εξάρτησή της από το ρωσικό και αζέρικο φυσικό αέριο, το ιρανικό και ιρακινό πετρέλαιο της στοιχίζει πολύ ακριβά, ενώ αποτελεί πάγιο ζήτημα ο τρόπος κάλυψης αυτών των αναγκών από δικές της πηγές. Επί Ερντογάν αυτό το πρόβλημα είχε λυθεί μερικώς, όπως είχε αποκαλυφθεί από διεθνή μέσα ενημέρωσης αλλά και καταγγελθεί από τη Ρωσία, μέσω της συναλλαγής με τους τζιχαντιστές και της προμήθειας λαθραίου πετρελαίου από τις υπό κατάληψη περιοχές του ISIS με πετρελαιοπαραγωγή στη Συρία και το Ιράκ. Βασικός κρίκος σε αυτή την ιστορία είναι και πάλι ο πρωτότοκος Μπιλάλ αλλά και ο γαμπρός Μπεράτ Αλμπαϊράκ, πρώην υπουργός Ενέργειας και νυν Οικονομικών.
Από την άλλη, η Τουρκία επεδίωξε και επιδιώκει τον έλεγχο των αγωγών φυσικού αερίου και πετρελαίου από την Ασία προς την Ευρώπη λόγω των εσόδων από τα δικαιώματα διέλευσης από το έδαφός της – ένας ακόμη λόγος για να είναι ο «μόνιμος τρομοκράτης» στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και να χαλάει τα σχέδια των γειτόνων της για δημιουργία υποθαλάσσιων αγωγών που την αφήνουν απέξω, όπως ο EastMed.
Τα προβλήματα της Exxon
Πίσω από χάρτες με υποτιθέμενες ή πραγματικές ΑΟΖ, διπλωματικές διαπραγματεύσεις και διακρατικές συμφωνίες, φρεγάτες και κορβέτες σοβεί και ένας πόλεμος συμφερόντων ανάμεσα στις «μεγάλες αδελφές» και τους περιφερειακούς παίκτες της παγκόσμιας ενέργειας. Ο κολοσσός της ExxonMobil, της πετρελαϊκής εταιρείας που εμπλέκεται στα καθ’ ημάς, καθώς κατέχει το 40% στην κοινοπραξία με Total και ΕΛΠΕ των δικαιωμάτων έρευνας κι εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων στη θαλάσσια περιοχή νοτιοδυτικά της Κρήτης, διανύει δύσκολη περίοδο. Προ εβδομάδων ο οίκος Moody’s την υποβάθμισε, βάζοντας αρνητικό πρόσημο στις προοπτικές της εταιρείας, ενώ, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Reuters, η παρατεταμένη κρίση οδηγεί τον πρόεδρο και διευθύνοντα σύμβουλό της Ντάρεν Γουντς, διάδοχο του Ρεξ Τίλερσον, στην απόφαση να εκποιήσει περιουσιακά στοιχεία της εταιρείας σε διάφορες γωνιές του πλανήτη για να εξασφαλίσει ταμειακά διαθέσιμα για νέα πρότζεκτ.
Το ρεπορτάζ αναφέρει ότι η ExxonMobil σχεδιάζει την πώληση των ποσοστών της εταιρείας κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου, αξίας 25 δισ. δολαρίων, συμπεριλαμβανομένου του μεριδίου της στην κοινοπραξία εκμετάλλευσης στη Νορβηγία, τη Γερμανία και τη Ρουμανία, μένοντας μόνο στην Ολλανδία, όπου συμμετέχει με τη Shell στο τεράστιο κοίτασμα φυσικού αερίου στο Γκρόνινγκεν σε ό,τι αφορά στην Ευρώπη, στη Νιγηρία και το Τσαντ στην Αφρική και σε Ινδονησία και Μαλαισία στην Ασία. Το Reuters δεν αναφέρει τις περιπτώσεις Ελλάδας και Κύπρου -η Exxon συμμετέχει με την Qatar Petroleum στις γεωτρήσεις του τεμαχίου 10 στην κυπριακή ΑΟΖ– πιθανώς γιατί ακόμα δεν έχουν αρχίσει οι εξορύξεις. Ωστόσο, διέρρευσαν διάφορες υποθέσεις που αφορούν στο μέλλον των ελληνικών και κυπριακών κοιτασμάτων και στο ενδεχόμενο -μέσω μιας αγοραπωλησίας δικαιωμάτων έρευνας και εξόρυξης- εμπλοκής της Turkish Petroleum στις ΑΟΖ ελληνικού ενδιαφέροντος.
Οπως αναφέρουν εγχώριοι κύκλοι-γνώστες της ενεργειακής πραγματικότητας, είναι αδύνατον η Τουρκία να εισβάλει «από την πίσω πόρτα» στο Αιγαίο, δηλαδή μέσω της συμμετοχής της Turkish Petroleum στα κοινοπρακτικά σχήματα έρευνας και εκμετάλλευσης, γιατί πρέπει να συμφωνήσουν τα δύο άλλα μέρη, δηλαδή η Total και τα ΕΛΠΕ. Παράλληλα, υποστηρίζουν ότι τα προβλήματα της Exxon είναι υπαρκτά, όχι όμως σε τέτοιο βαθμό που να δικαιολογείται «ξεπούλημα» σε ένα asset όπως αυτό της Ανατολικής Μεσογείου, στο οποίο πιστεύουν σε μακροπρόθεσμα οφέλη.
Στις ανησυχίες σε Λευκωσία και Αθήνα απαντά και ο ενεργειακός οικονομολόγος – καθηγητής Κώστας Νικολάου, λέγοντας ότι «οι κολοσσοί του πετρελαίου αποφεύγουν τέτοιες “περίεργες” καταστάσεις, δεν εμπλέκονται». Ωστόσο, διευκρίνισε ότι «η Turkish Petroleum είναι μια σοβαρή εταιρεία στον χώρο που έχει κάνει βήματα τα τελευταία χρόνια. Συνεργάζεται με όλες τις εταιρείες παγκοσμίως, διαθέτει πλέον υψηλή τεχνογνωσία και αυτό μπορεί να είναι το ανησυχητικό, δηλαδή ότι μπορεί να προχωρήσει μόνη της σε σεισμικές έρευνες όπου το επιθυμεί».
Δημοσιεύτηκε στο φύλλο 132 της «Νέας Σελίδας» που κυκλοφόρησε την Κυριακή 15 Δεκεμβρίου.
Διαβάστε επίσης στη Νέα Σελίδα: Μητσοτάκης στη Bild: Δεν φοβάμαι θερμό επεισόδιο με την Τουρκία
