Πολιτικοί & οικονομικοί κερδοσκόποι έστησαν το κραχ

Τα τρία σενάρια για την επόμενη μέρα



6 Οκτωβρίου 2018 · Ώρα δημοσίευσης: 9:40 μμ · Τελευταία τροποποίηση: 10:13 μμ


  • Πρώτη δημοσίευση: 6-10-2018:21:40
  • Τελευταία ενημέρωση: 7-10-2018:22:03

Τα αδύναμα σημεία, οι φόβοι μιας ανακεφαλαιοποίησης, το ενδεχόμενο μιας Bad Bank και οι ανάγκες για «συμμάζεμα» στα κόκκινα δάνεια

Tης Αμαλίας Κάτζου
[email protected]

Το «σφυροκόπημα» των τραπεζικών μετοχών στο Χρηματιστήριο κατά τη συνεδρίαση της Τετάρτης έχει δημιουργήσει πολλά ερωτήματα αλλά και ανησυχίες. Κι αυτό διότι για μια ακόμη φορά οι τράπεζες φαίνεται να βρίσκονται στο επίκεντρο ενός κερδοσκοπικού και πολιτικού παιχνιδιού. Το στοιχείο που γεννά δεύτερες σκέψεις είναι το timing του ξεπουλήματος των τραπεζικών τίτλων, δεδομένου ότι δεν έχει προκύψει αρνητική εξέλιξη για τον κλάδο.

Διαβάστε επίσης στη «Νέα Σελίδα»: Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς: Έρευνα για ενδεχόμενο χειραγώγησης μετοχών στο Χρηματιστήριο

Οι τέσσερις συστημικές τράπεζες ολοκλήρωσαν με επιτυχία τα stress tests τον περασμένο Μάιο και διατηρούν υψηλούς δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας. Παράλληλα, έχουν υπερβεί τον στόχο για μείωση των κόκκινων δανείων για το α΄ εξάμηνο του 2018, ενώ καταγράφεται αύξηση των καταθέσεων σε μηνιαία βάση.

Δύο εκ των τεσσάρων συστημικών τραπεζών έχουν μηδενίσει τη χρήση του ELA, ενώ οι άλλες δύο θα απεξαρτηθούν από τον Έκτακτο Μηχανισμό Ρευστότητας μέχρι το τέλος του έτους. Εύλογη είναι επομένως η απορία γιατί επανήλθαν οι ανησυχίες για τις προοπτικές των ελληνικών τραπεζών.

Αναμφίβολα, οι προκλήσεις με τις οποίες βρίσκονται αντιμέτωπες είναι σημαντικές, με πρώτη την περαιτέρω μείωση των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων (Non Performing Exposures – NPEs). Ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός (SSM) έχει εδώ και καιρό ενημερώσει τις τράπεζες ότι πρέπει να εντατικοποιήσουν τις ενέργειές τους ώστε να «καθαρίσουν» τα χαρτοφυλάκιά τους από τα κόκκινα δάνεια. Στις 28 Σεπτεμβρίου, λοιπόν, οι τράπεζες απέστειλαν στον SSM τα πλάνα με τους ετήσιους στόχους μείωσης των NPEs για την τριετία 2019-2021, αναλαμβάνοντας τη δέσμευση να τα μειώσουν κάτω από το 20% έως το τέλος του 2021 από 47% που είναι σήμερα.

Η μείωση αναμένεται να προέλθει κατά 20% από ρυθμίσεις και πληρωμές δανείων, κατά 35% από πλειστηριασμούς και κατά 45% κατά μέσο όρο από πωλήσεις και τιτλοποιήσεις εξυπηρετούμενων και μη δανείων. Ο πήχης του 20% τέθηκε από τις εποπτικές Αρχές, καθώς τόσο ο SSM όσο και η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμούν ότι τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια του ελληνικού τραπεζικού συστήματος παραμένουν σε υψηλά επίπεδα και ελλοχεύει ο κίνδυνος νέας ανακεφαλαιοποίησης.

Πάντως, η θολή εικόνα που έχει δημιουργηθεί για το εγχώριο banking κρύβει κινδύνους. Επειδή έχουμε γίνει πολλές φορές στο παρελθόν θεατές στο ίδιο έργο, χρειάζεται μεγάλη προσοχή στο τι λέγεται και γράφεται για τις τράπεζες. Τα πολιτικά παιχνίδια με επίκεντρο τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα είναι εγκληματικά, καθώς ο συγκεκριμένος κλάδος παραπάνω από είναι ευαίσθητος. Ταυτόχρονα, η Τράπεζα της Ελλάδος θα πρέπει να παρεμβαίνει όταν αντιλαμβάνεται ότι η κατάσταση ξεφεύγει και η σπέκουλα κι η κερδοσκοπία προσλαμβάνουν επικίνδυνες διαστάσεις.

Τα τρία σενάρια

Τραπεζικοί και οικονομικοί παράγοντες επισημαίνουν ότι οι ελληνικές τράπεζες είναι επαρκώς κεφαλαιοποιημένες και μέχρι τα μέσα του 2020, που θα πρέπει να ελεγχθεί ο βαθμός υλοποίησης των στόχων στους οποίους έχουν δεσμευτεί, δεν υπάρχει θέμα κεφαλαίων. Βάσει των δεδομένων και των εκτιμήσεων, έχουν διαμορφωθεί τρία εναλλακτικά σενάρια για τις τράπεζες όσον αφορά στο μεσοπρόθεσμο διάστημα:

  1. Να συνεχιστούν με πιο εντατικούς ρυθμούς και χωρίς προσκόμματα οι δρομολογημένες κινήσεις που αφορούν στην «εκκαθάριση» των ισολογισμών των τραπεζών, χωρίς να υπάρξει καμία παρέκκλιση. Ειδικότερα, να δρομολογηθούν οι πωλήσεις περιουσιακών στοιχείων και η εκκαθάριση κόκκινων δανείων βάσει των χρονοδιαγραμμάτων που έχουν συμφωνηθεί με τον SSM.
  2. Να συνεχίσουν οι τράπεζες να υλοποιούν τους στόχους που έχουν συμφωνηθεί, να γνωρίζουν όμως οι εμπλεκόμενοι ότι πιθανόν με βάση τις συνθήκες να μην μπορεί να επιτευχθούν όπως έχει σχεδιαστεί. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο είναι αναγκαίο να σχεδιαστεί άμεσα ένας χάρτης παρεμβάσεων, που θα αποτελέσει πυλώνα στήριξης για τις τράπεζες για τον επόμενο έναν ενάμιση χρόνο και που θα αξιολογεί και θα σταθμίζει τα δεδομένα που επικρατούν. Στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει να ενεργοποιηθεί η προετοιμασία νέων φορέων (Bad Bank κ.ά.) και εργαλείων όπως εγγυήσεις του Δημοσίου για την έμμεση κεφαλαιακή τους στήριξη.
  3. Να επαναπροσδιοριστούν άμεσα οι στόχοι που έχουν τεθεί ώστε να υπάρξει ένα ικανοποιητικό χρονικό διάστημα προκειμένου να γίνει με ομαλότητα η εκκαθάριση των προβληματικών χαρτοφυλακίων. Το συγκεκριμένο σενάριο έχει το μειονέκτημα ότι το τραπεζικό σύστημα θα χρειαστεί μεγαλύτερο χρόνο για να στηρίξει την πραγματική οικονομία και κατ’ επέκταση την ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας.

  Ποιοι και γιατί πόνταραν στα αδύναμα σημεία

 Από τους κύριους λόγους των επιθέσεων στις τράπεζες η κατάθεση των νέων στόχων μείωσης των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων για την τριετία 2019-2021

«Μαύρη» ήταν η προηγούμενη Τετάρτη για τις τραπεζικές μετοχές. Οι ισχυρές πιέσεις που εκδηλώθηκαν στα τραπεζικά χαρτιά έλαβαν χαρακτήρα γενικευμένου «sell off», με το 64% της αξίας των συναλλαγών να αφορά στις τράπεζες. Το χτύπημα, πάντως, στον τραπεζικό δείκτη ήταν πολύ ισχυρό και επανέφερε στους επενδυτές «μνήμες» από το διήμερο 9-10 Φεβρουαρίου 2016, όταν ο δείκτης σημείωσε τα ιστορικά χαμηλά του.

Η βασική αιτία για τη «βουτιά» των τραπεζικών μετοχών ήταν η πληροφορία που κυκλοφόρησε στα χρηματιστηριακά γραφεία ότι η Τράπεζα Πειραιώς επιχείρησε να βγει στις αγορές, ωστόσο το επιτόκιο που εξασφάλιζε για την έκδοση προσέγγιζε το 9%, οπότε αποφασίστηκε να μην ολοκληρωθεί η κίνηση.

Αναλυτές και στελέχη επενδυτικών κεφαλαίων υποστηρίζουν ότι ένας ακόμη λόγος για τη βίαιη πτώση των τραπεζικών μετοχών ήταν η κατάθεση των νέων στόχων μείωσης των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων (NPEs) για την τριετία 2019-2021 Με βάση τους στόχους που διέρρευσαν για μείωση των NPEs από τα επίπεδα του 43%-54% που ήταν στις 30/6/2018 στο 17%-22% στο τέλος του 2021, οι διεθνείς διαχειριστές έβαλαν κάτω τα νούμερα και διαπίστωσαν ότι ένα σημαντικό μέρος από τα προ προβλέψεων κέρδη της επόμενης τριετίας θα απορροφηθεί από τις προβλέψεις που θα συνοδεύσουν πωλήσεις ή διευθετήσεις κόκκινων δανείων.

Αυτό οδήγησε σειρά από διαχειριστές που είχαν τοποθετηθεί σε υψηλότερα επίπεδα στους δεικτοβαρείς τραπεζικούς τίτλους να ενεργοποιήσουν κινήσεις «stop loss», κρίνοντας ότι οι τραπεζικοί τίτλοι θα βρουν ισορροπία σε χαμηλότερα επίπεδα τιμών. Η συγκεκριμένη πληροφορία ήρθε να προστεθεί σε κάποιες επιφυλακτικές αναλύσεις ξένων οίκων και στο αρνητικό κλίμα που επικρατούσε στις ευρωπαϊκές αγορές λόγω Ιταλίας.

Η HSBC σε ανάλυσή της έκανε κάνει λόγο για υποχώρηση της εμπιστοσύνης των επενδυτών στην ικανότητα των ελληνικών τραπεζών να μειώσουν τα NPEs με τρόπο που να είναι φιλικός προς τους μετόχους και ταυτόχρονα να υπερασπίζεται την κερδοφορία των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Από την πλευρά της, η Goldman Sachs εκτιμά ότι είναι περιορισμένη η ικανότητα του κλάδου να αντέξει κάποιο σοκ.

Σε διαφορετικό μήκος κύματος η Morgan Stanley, που θεωρεί ότι οι τελευταίες κινήσεις των μετοχών είναι υπερβολικές, δεδομένου ότι τώρα οι τράπεζες είναι φθηνότερες από τον Νοέμβριο του 2017, όταν το IFRS9 και τα stress tests ήταν προ των πυλών. Είναι αλήθεια, ειδικά για τις Αlpha, Eurobank και Εθνική, ότι η πίεση για άντληση κεφαλαίων φέτος δεν είναι εμφανής.

Εντέλει, σημειώνει o οίκος, οι συζητήσεις με τις ρυθμιστικές Αρχές λαμβάνουν υπόψη την ικανότητα των τραπεζών να μειώσουν τα κόκκινα δάνεια χωρίς να επηρεαστούν οι μετοχές. Η πρόβλεψη για το PBV το επόμενο 12μηνο δείχνει ότι ο κλάδος σήμερα είναι φθηνότερος απ’ ό,τι τον Νοέμβριο του 2017. Η Εθνική είναι 6% φθηνότερη (0,29x), η Αlpha Βank 7% (0,21x), η Πειραιώς 25% (0,09x) και η Eurobank 10% πιο ακριβή (0,22x) έναντι της αποτίμησης της 17ης Νοεμβρίου 2017.

Τα «margin calls» ενεργοποίησαν και το Μαξίμου

Η χρηματιστηριακή εικόνα των τραπεζών στη συνεδρίαση της Τετάρτης προκάλεσε… σοκ και δέος. Μάλιστα, οι πωλήσεις σε κάποιες στιγμές της συνεδρίασης πήραν τόσο επιθετικό χαρακτήρα που ενεργοποιήθηκε και ο Αυτόματος Μηχανισμός Ελέγχου Μεταβλητότητας (ΑΜΕΜ). Κινήσεις «stop loss» αλλά και «margin calls» απλώς επιτάχυναν την πτωτική τάση, που πήρε ανεξέλεγκτο χαρακτήρα. Αξίζει να σημειωθεί ότι στα χαμηλά ημέρας ο τραπεζικός δείκτης βρέθηκε να υποχωρεί μέχρι τις 456,98 μονάδες (-17,66%), η μετοχή της Alpha Bank +7,63% (-3,28%) μέχρι τα 1,08 ευρώ (-11,48%), της Εθνικής (-5,49%) μέχρι τα 1,348 ευρώ (-19,52%), της Eurobank (-14,69%) μέχρι τα 0,4804 ευρώ (-23,69%) και της Πειραιώς (-20,73%) μέχρι τα 1,148 ευρώ (-30%).

Στο περιβάλλον αυτό, στο Μαξίμου σήμανε «πορτοκαλί συναγερμός». Από νωρίς το πρωί της Τετάρτης ο πρωθυπουργός πραγματοποιούσε συνεχείς άτυπες συσκέψεις για ενημέρωση περί τις εξελίξεις. Αμέσως μετά υπήρξε και τηλεφωνική επικοινωνία του Αλέξη Τσίπρα με τον διοικητή της ΤτΕ, Γιάννη Στουρνάρα. Λίγο αργότερα εκδόθηκε η ανακοίνωση της Τράπεζας Πειραιώς, με τη διαβεβαίωση ότι προχωρά κανονικά το σχέδιο κεφαλαιακής ενίσχυσής της.

Άλλες πληροφορίες μιλούν για αίτημα της κυβέρνησης προς την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στο Χρηματιστήριο, καθώς και να ελέγχει όλες τις συναλλαγές σε τραπεζικές μετοχές, στο φόντο των κερδοσκοπικών πιέσεων που ασκήθηκαν στο Χρηματιστήριο. Ο πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, Χαράλαμπος Γκότσης, γνωστοποίησε ότι έχει ξεκινήσει ο έλεγχος των συναλλαγών στο Χρηματιστήριο Αθηνών προκειμένου να διαπιστώσει αν υπάρχουν ενδείξεις χειραγώγησης μετοχών μέσω κινήσεων short-selling κατά τη χρηματιστηριακή συνεδρίαση της Τετάρτης.

Η εκδοχή της κερδοσκοπίας κυριάρχησε σε όλες τις συσκέψεις. Κυβερνητικά στελέχη που παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις δίνουν έμφαση στη συγκυρία κατά την οποία εκδηλώθηκε η τραπεζική χρηματιστηριακή πτώση, λίγα, δηλαδή, 24ωρα μετά την άρση των capital controls.

 Moody’s: Πιστωτικά θετική η χαλάρωση των capital controls

 Ο οίκος αξιολόγησης Moody’s εκτιμά ότι η χαλάρωση των περιορισμών θα ενθαρρύνει νοικοκυριά και εταιρείες να επιστρέψουν χρήματα που σήμερα κρατούνται εκτός τραπεζικού συστήματος.

Η αύξηση των καταθέσεων τα τελευταία χρόνια, σημειώνει, βοήθησε τις τράπεζες να μειώσουν τον δανεισμό από τον ELA, που αντιστοιχούσε σε περίπου 4,5 δισ. ευρώ ή στο 2% του συνολικού ενεργητικού στα τέλη Αυγούστου 2018 έναντι 21% τον Αύγουστο του 2015.

Στη μείωση του ELA συνέβαλε και η αύξηση του δανεισμού από τη διατραπεζική αγορά και τα repos, καθώς αυξήθηκε η «όρεξη» των διεθνών επενδυτών για ελληνικό ρίσκο και αποδέχτηκαν ευρύτερη γκάμα ελληνικών περιουσιακών στοιχείων (assets) ως εγγύηση (collateral) γι’ αυτές τις συναλλαγές. Η μείωση του ELA, σύμφωνα με τον οίκο αξιολόγησης, στηρίζει τα καθαρά περιθώρια επιτοκιακού κέρδους, καθώς τόσο τα repos όσο και οι νέες καταθέσεις έχουν χαμηλότερο επιτόκιο από τον πιο ακριβό ELA, ο οποίος κοστίζει περίπου 1,5%.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στη «Νέα Σελίδα», στο φύλλο 70, σελ 6-7  την Κυριακή 7/10/2018